Sukob sa Iranom postao je svojevrsna pozornica za debi novih i modifikovanih američkih sistema naoružanja. U svakom većem vojnom konfliktu pojavljuju se noviteti, a operacija SAD i Izraela protiv Irana nije izuzetak.
Pentagon zvanično nije podnosio detaljne izveštaje o novim sredstvima, ali fotografije i video-materijali sa terena omogućili su prve zaključke. I ti zaključci nisu beznačajni.
Posebnu pažnju privukle su krstareće rakete RGM-109 „Tomahavk“ lansirane sa razarača klase „Arli Berk“. Na fotografijama američke mornarice uočena je verzija sa crnim, sjajnim premazom, umesto standardne sive boje.
Američko izdanje The War Zone pretpostavlja da je reč o varijanti Maritime Strike Tomahawk (MST) Block Va, sa crnim protivradarskim premazom sličnim onom koji se koristi na dalekometnim protivbrodskim raketama AGM-158C Long-Range Anti-Ship Missile (LRASM).
Takav premaz smanjuje radio- i infracrvenu uočljivost, posebno pri letu na izuzetno malim visinama iznad morske površine. Time se jasno sugeriše da je ova modifikacija namenjena i za gađanje pomorskih ciljeva.
Ali premaz nije jedina razlika. MST poseduje novu višerežimsku navigaciju, uključujući infracrvenu glavu za samonavođenje.
Block V varijanta ima i dvostrani kanal prenosa podataka, što omogućava operateru korekciju kursa, pa čak i promenu cilja tokom leta. U javnosti se pojavio i snimak krstareće rakete sa krilima obrnutog streličastog oblika, koja dodatno smanjuju efektivnu radarsku površinu.
Nije sasvim jasno o kojoj je tačno modifikaciji reč, moguće je da se radi o eksperimentalnom primerku testiranom u realnim borbenim uslovima.
Prema satelitskim snimcima, uključujući oštećenja na bazi mornarice Irana, „Tomahavci“ su uspeli da savladaju iransku PVO. Zahvaljujući programabilnim rutama i letu prilagođenom reljefu, ove rakete mogu da gađaju ne samo fiksne ciljeve, već i iznenada otkrivene pozicije, ukoliko su integrisane u mrežne sisteme navođenja.
Deluje da verzija Maritime Strike predstavlja prelaz ka novoj generaciji projektila koji zadržavaju postojeće dimenzije i lansirne platforme, ali dobijaju znatno unapređene sposobnosti kroz nove blokove upravljanja i smanjenu uočljivost.
U operaciji protiv Irana prvi put je upotrebljena i balistička raketa Precision Strike Missile (PrSM). Ovaj operativno-taktički projektil razvija se od 2016. godine kao zamena za ATACMS.
U trupe je za predserijsku upotrebu stigao 2023, dok je masovna proizvodnja započela prošle godine. Njena borbena upotreba zabeležena je u video-izveštaju Centralne komande SAD (CENTCOM) sa prvog dana operacije.
Deklarisani domet je 500 kilometara, a težina bojeve glave – kasetne ili visokoeksplozivne – kreće se između 100 i 230 kilograma.
Američki stručnjaci smatraju da PrSM može biti efikasno sredstvo protiv iranskih mobilnih PVO sistema i lansirnih rampi balističkih raketa. U odnosu na ATACMS, nova raketa ima veću daljinu, ali i modernizovanu, ometanjima otpornu GPS navigaciju, sa prosečnim kružnim odstupanjem od oko jednog metra čak i u uslovima elektronskog ometanja.
Upravljački blok uključuje infracrveni sistem za identifikaciju cilja i pasivnu radarsku glavu koja se aktivira u završnoj fazi leta. Raketa je sposobna i za protivvazdušno manevrisanje.
Zanimljivo je da je PrSM ušla u serijsku proizvodnju dve godine nakon što je prva serija dostavljena trupama. Razlog je pokušaj maksimalne integracije iskustava sa upotrebom ATACMS u Ukrajini.
Te rakete su bile isporučene gotovo paralelno sa testiranjem nove generacije u američkim jedinicama, pa su i američka i ukrajinska iskustva pretočena u finalni proizvod.
Ipak, broj operativno-taktičkih sistema raspoređenih u regionu nije poznat. Moguće je da je njihov broj mali i da je osnovni cilj testiranje u realnim uslovima. Čak i bez njih, američke snage raspolažu brojnim sistemima kopnenog, pomorskog i vazdušnog baziranja.
U Iranu su testirani i novi bespilotni sistemi, uključujući kamikaza-dron LUCAS. Vizuelno podseća na iranski Shahed-136 ili ruski „Geranj-2“, i verovatno ima slične karakteristike. Ove dronove koriste pripadnici operativne grupe Scorpion Strike (TFSS), formirane u decembru 2025. godine za predstojeću operaciju protiv Irana.
Na sajtu proizvođača SpektreWorks predstavljene su tehničke karakteristike bespilotne mete FLM 136, koja je spolja slična, ali sa performansama gotovo dvostruko slabijim od Shahed-136. To izaziva sumnju da su ti podaci primenljivi na LUCAS, koji bi morao imati bar slične mogućnosti kao iranski model.
Američki inženjeri ne kriju da je reč o preuzetom konceptu, ali ističu da su dobili skalabilan sistem cene oko 35.000 dolara – znatno jeftiniji od ranijih američkih sistema slične namene.
Ono što LUCAS čini posebnim jeste integracija Starlink terminala. Prema saopštenju CENTCOM-a, dron ima „širok radijus delovanja i namenjen je autonomnom radu“, uz mogućnost operaterskog navođenja.
Zahvaljujući Starlink-u, omogućeno je precizno upravljanje širom sveta, sa preciznošću sličnom FPV-dronovima. Stručnjaci to nazivaju potencijalnom revolucijom u vojnoj tehnologiji.
U razvoju LUCAS-a, kako se navodi, u velikoj meri je korišćeno iskustvo iz Ukrajine – kako u upotrebi dronova, tako i u borbi protiv njih. Američki stručnjaci su, boraveći na teritoriji Ukrajine, detaljno proučavali sisteme PVO i elektronskog ratovanja.
Tehnički zahtevi za nove blokove upravljanja i smanjenje radarske uočljivosti zasnovani su na tim saznanjima, a sada prolaze proveru u iranskim uslovima.
Ni Iran ne ostaje bez odgovora. U njegovom vazdušnom prostoru primećeni su ruski školsko-borbeni avioni Jak-130. Pretpostavlja se da patroliraju i presreću LUCAS, izraelske izviđačko-udarne dronove i „Tomahavke“ pomoću raketa vazduh-vazduh R-73RMD-2. Ove zadatke piloti su ranije uvežbavali tokom vežbi, ali je njihova upotreba u realnoj borbi sada prvi put zabeležena.
Pojavile su se i informacije da je Korpus čuvara islamske revolucije upotrebio novu supertešku raketu protiv američkih baza u regionu. Detalji, pa čak ni naziv, još nisu poznati. U svakom slučaju, jasno je da novine u naoružanju nisu iscrpljene pomenutim sistemima.
Sve to pokazuje da je sukob sa Iranom postao laboratorija za testiranje tehnologija, uz snažan uticaj iskustava iz Ukrajine. U takvim okolnostima teško je reći gde prestaje eksperiment, a gde počinje nova doktrina. Ako je ovo tek početak faze modernizacije kroz realne operacije, onda bi naredni meseci mogli doneti još iznenađenja – i nova oružja koja će tek biti predstavljena javnosti.
