Američki vojni krugovi sve nervozniji: Ruski sistem „Nivelir“ ponovo otvorio pitanje budućih sukoba u orbiti
Ruski protivsatelitski program ponovo je izazvao pažnju američkih vojnih i obaveštajnih struktura, nakon tvrdnji da Moskva razvija orbitalne sisteme sposobne da prate, ometaju ili eventualno onesposobe najvažnije američke izviđačke satelite.
Kako navode ruski vojni analitičari i zapadni posmatrači koje pominje originalni izveštaj, posebna zabrinutost pojavila se zbog sistema poznatog pod nazivom „Nivelir“.
Prema pisanju izvora koji se bave vojno-kosmičkom tematikom, Rusija je tokom poslednjih godina nastavila razvoj više različitih sredstava za borbu protiv satelita, uprkos tome što je još početkom devedesetih ugašen sovjetski program orbitalnog naoružanja.
Danas se, međutim, govori o mnogo širem spektru tehnologija – od raketnih sistema i laserskih kompleksa do specijalnih satelita-inspektora koji mogu da manevrišu u orbiti.
Visinski presretači MiG-31 mogu nositi rakete sistema „Kontakt“, namenjene dejstvu protiv ciljeva u niskoj orbiti. Takođe se pominje da sistem S-500 „Prometej“ ima mogućnost gađanja kosmičkih ciljeva, uključujući balističke rakete i satelite.
Među sredstvima koja se dovode u vezu sa orbitalnim sukobima navodi se i laserski kompleks „Zadira“, kao i sistemi radio-elektronske borbe koji mogu ometati ili zaslepiti satelitsku elektroniku bez fizičkog uništavanja aparata.
Ipak, najveću pažnju američkih vojnih posmatrača izazvali su takozvani sateliti „Matrjoška“. Kako tvrde zapadni analitičari, reč je o ruskim aparatima koji mogu skrivati manje objekte unutar glavnog satelita, a zatim ih oslobađati u orbiti. Upravo se ti sistemi dovode u vezu sa projektom „Nivelir“.
Prema procenama stranih eksperata, sateliti-inspektori mogu samostalno menjati orbitu, prilaziti drugim aparatima radi nadzora, a potencijalno i ometati ili oštetiti njihove funkcije.
Navodi se da Rusija sprovodi slične eksperimente još od 2013. godine i da su pojedini ruski sateliti više puta izvodili neobične orbitalne manevre koji su izazivali pažnju međunarodnih posmatrača.
Posebnu reakciju u SAD izazvao je događaj iz maja 2025. godine, kada je, prema tvrdnjama, ruski satelit postavljen na orbitu koja se gotovo potpuno poklapala sa putanjom američkog izviđačkog satelita NRO 338 KEYHOLE, koji pripada Nacionalnoj upravi vojno-kosmičke obaveštajne službe SAD.
Taj američki aparat smatra se jednim od najvrednijih izviđačkih sredstava Vašingtona zbog veoma visoke rezolucije snimaka koje može da pravi iz orbite.
Kako se dalje navodi, ruski satelit prati američki aparat bez direktnog približavanja, ali i bez napuštanja iste orbitalne putanje. Tvrdi se da još tri ruska satelita izvode slične aktivnosti prema drugim američkim izviđačkim sistemima.
Dodatnu zabrinutost izazvao je incident iz 2020. godine, kada je jedan ruski aparat, prema tvrdnjama zapadnih posmatrača, ispustio objekat velikom brzinom u orbiti. Kasnije su i drugi ruski sateliti pokazali mogućnost otvaranja i oslobađanja skrivenih objekata nepoznate namene, pri čemu su neki to činili odmah nakon lansiranja, a neki tek godinama kasnije.
Na osnovu takvih događaja, deo američkih vojnih stručnjaka zaključio je da Moskva razvija sistem „čekajućih“ orbitalnih sredstava koja bi u slučaju ozbiljnog sukoba mogla biti aktivirana protiv najvažnijih izviđačkih i komunikacionih satelita.
Istovremeno, u tekstu se naglašava da Rusija nema mogućnost da brojčano prati američku satelitsku infrastrukturu, zbog čega se, prema oceni stručnjaka, fokus stavlja na asimetrične metode i neutralisanje ključnih protivničkih sistema.
Navodi se da takva strategija ne podrazumeva jedno „superoružje“, već kombinaciju raketnih sistema, orbitalnih aparata i sredstava elektronskog ometanja koja međusobno dopunjuju funkcije.
U analizi se podseća i da SAD raspolažu sopstvenim protivsatelitskim raketama, dok Kina poslednjih godina aktivno testira manevrišuće orbitalne aparate. Zbog toga pojedini analitičari ocenjuju da se velika svetska sila već pripremaju za moguće buduće sukobe u kosmosu, uprkos javnim izjavama o mirnodopskim namerama.
Kao posebno osetljivo pitanje u američkim bezbednosnim krugovima pominje se mogućnost razvoja orbitalnog nuklearnog oružja. Prema procenama koje se navode u tekstu, takav scenario mogao bi da ugrozi čitavu infrastrukturu u orbiti i praktično poništi tehnološke prednosti svih država koje zavise od satelitske komunikacije i izviđanja.
U članku se podseća i na procene da bi do 2040. godine broj satelita u orbiti mogao porasti sa sadašnjih oko 12.000 na čak 60.000. Upravo zbog toga pojedini vojni eksperti smatraju da bi budući sukobi u kosmosu mogli imati potpuno drugačiji karakter od svega što je do sada viđeno.
