Novo otkriće međunarodnog tima naučnika iz Rusije i Vijetnama ponovo je skrenulo pažnju sveta ka dubinama okeana, gde bi moglo da se krije oružje protiv nekih od najtežih bolesti današnjice.
U morskoj gljivi koja živi unutar sunđera pronađeno je jedinjenje koje pokazuje izuzetno snažno i selektivno delovanje protiv tumorskih ćelija, dok zdrave ćelije ostavlja znatno manje oštećenim.
Upravo ta sposobnost da “pogodi metu”, a da pritom ne razori čitav organizam, godinama je jedan od najvećih ciljeva moderne onkologije.
Rezultati istraživanja objavljeni su u naučnom časopisu Current Bioactive Compounds, a naučnici smatraju da bi ovo otkriće moglo da otvori vrata razvoju nove generacije terapija sa mnogo manje neželjenih efekata od klasične hemoterapije. Reč je o supstanci koja je, prema rezultatima istraživanja, višestruko toksičnija za tumorske ćelije nego za normalne ćelije čoveka.
U centru pažnje našao se morski sunđer Cinachyrella sp., koji živi u toplim vodama zaliva Njačang u centralnom delu Vijetnama. Takvi morski organizmi odavno su poznati naučnicima kao svojevrsni “gradovi” mikroorganizama, a upravo unutar ovog sunđera otkrivena je mikroskopska gljiva roda Penicillium, iste grupe kojoj pripada i čuveni penicilin.
Istraživači su proučavali hemijski sastav te gljive i otkrili tri jedinjenja izvedena iz mikofenolne kiseline, supstance poznate u medicini po snažnom imunosupresivnom dejstvu.
Među njima se posebno izdvojio penikacid G, jedinjenje koje je već ranije privuklo pažnju naučnika zbog izrazito jakog delovanja protiv različitih linija tumorskih ćelija.
Ključni trenutak istraživanja dogodio se kada je penikacid G testiran na zdravim ćelijama kože čoveka, odnosno keratinocitima. Pokazalo se da jedinjenje na njih deluje znatno blaže nego na tumorske ćelije. Drugim rečima, supstanca mnogo agresivnije zaustavlja rast malignih ćelija nego rast zdravog tkiva.
Takva selektivnost smatra se jednim od najvećih izazova u razvoju terapija protiv tumora. Klasične metode često pogađaju i bolesne i zdrave ćelije, zbog čega pacijenti prolaze kroz teške nuspojave. Zato je novo otkriće izazvalo veliko interesovanje među stručnjacima koji se bave razvojem ciljane terapije.
Uz pomoć kompjuterskog modelovanja, naučnici su pokušali da otkriju i način na koji ova jedinjenja funkcionišu. I penikacid G i penikacid K pokazali su sposobnost vezivanja za ključni enzim koji učestvuje u deobi ćelija.
Upravo taj mehanizam mogao bi da objašnjava zbog čega supstance mnogo efikasnije ometaju brzo razmnožavanje tumorskih ćelija, dok zdravo tkivo ostaje znatno manje pogođeno.
U istraživanju su učestvovali i stručnjaci Pacifičkog instituta bioorganske hemije Dalekoistočnog odeljenja Ruske akademije nauka. Oni navode da penikacid G pokazuje veoma obećavajuće karakteristike za dalji razvoj protivtumorskih preparata.
Prema dosadašnjim rezultatima, jedinjenje može da se apsorbuje kroz gastrointestinalni trakt, ali ne prolazi kroz hematoencefalnu barijeru koja odvaja krvotok od centralnog nervnog sistema. To je važna karakteristika jer bi mogla da smanji rizik od neželjenih efekata na mozak.
Ipak, naučnici upozoravaju da je put do eventualnog leka i dalje dug. Predstoje dodatna pretklinička i klinička ispitivanja koja bi trebalo da potvrde bezbednost i efikasnost supstance kod ljudi. Tek nakon toga moglo bi da se govori o mogućoj primeni u medicini.
Otkriće ruskih i vijetnamskih naučnika još jednom pokazuje koliko je svetski okean i dalje nedovoljno istražen. Organizmi koji žive u ekstremnim uslovima i stalnoj borbi za opstanak tokom miliona godina razvili su složena hemijska jedinjenja koja bi jednog dana mogla da postanu važan deo moderne medicine.
Naučnici veruju da se u morskim dubinama možda krije još mnogo sličnih supstanci koje tek čekaju da budu otkrivene.
