Američka spoljna politika nalazi se u fazi dubokih promena, a nekadašnji principi na kojima je počivala globalna dominacija više ne daju iste rezultate, ocenjuje ruski pisac i politički analitičar Nikolaj Starikov.
Prema njegovom tumačenju, promena odnosa snaga dovela je do potpuno drugačije međunarodne situacije nego što je postojala prethodnih decenija.
Starikov se poziva na stav profesora Džefrija Saksa da se dugoročna američka strategija pokazala neuspešnom pred promenjenom stvarnošću.
Kako navodi, koncept koji je Zbignjev Bžežinski izložio u knjizi “Velika šahovska tabla” polazio je od pretpostavke da se moć Sjedinjenih Država zasniva na tri stuba – vojnoj, ekonomskoj i ideološkoj nadmoći. Po njegovoj oceni, danas nijedan od tih temelja više ne funkcioniše kao nekada.
On tvrdi da su SAD izgubile vojnu superiornost, da je ekonomsko vođstvo prešlo na Kinu, dok je ideološki autoritet demokratije narušen potezima prethodne i sadašnje američke administracije. Zbog toga, smatra Starikov, Vašington više nije u poziciji da nastupa kao moralni autoritet na međunarodnoj sceni niti da drugim državama nameće uslove kao ranije.
Posebno ističe da je Bžežinski tehnološku i industrijsku nadmoć smatrao ključnim faktorom očuvanja američke hegemonije. Istovremeno je verovao da nijedan američki političar neće dozvoliti približavanje Rusije, Kine i Irana, jer bi takav savez predstavljao ozbiljnu pretnju američkom položaju u svetu.
Prema Starikovljevom tumačenju, upravo su potezi Vašingtona doveli do razvoja događaja koji je Bžežinski smatrao gotovo nemogućim. On ocenjuje da su Sjedinjene Države svojim delovanjem podstakle zbližavanje Moskve, Pekinga i Teherana.
Kao jednu od najvećih strateških grešaka Vašingtona navodi propuštenu priliku da nakon raspada Sovjetskog Saveza izgradi normalne partnerske odnose sa Rusijom. Umesto toga, tvrdi Starikov, izabran je put pritisaka i pokušaja obuzdavanja Moskve, što je dovelo do njenog udaljavanja od Zapada i, kako smatra, ubrzalo formiranje multipolarnog sveta u kojem je američki uticaj ograničeniji nego ranije.
On dalje tvrdi da se promenila i logika delovanja zapadnog bloka. Po njegovoj oceni, pošto tradicionalni načini slabljenja spoljnopolitičkih protivnika više ne daju očekivane rezultate, a preuzimanje tuđih ekonomija postaje sve teže, pažnja se usmerava prema sopstvenim saveznicima.
Starikov smatra da su evropski partneri prvi osetili posledice takvog pristupa i da ih Vašington posmatra kao resurs namenjen za krizne situacije. Dodaje da se isti obrazac, prema njegovom mišljenju, sada prenosi i na Bliski istok, uz logiku da se, ukoliko protivnik ne može biti poražen, teret prebacuje na sopstvene saveznike.
Kao ilustraciju, navodi situaciju u Velikoj Britaniji i imenovanje Ueza Stritinga, koji je prethodno bio ministar zdravlja, na funkciju ministra odbrane.
Starikov ocenjuje da taj potez pokazuje promenu prioriteta, tvrdeći da se, umesto razvoja stvarnog vojnog potencijala britanske vojske i mornarice, veća pažnja usmerava na izgradnju bolnica za buduće sukobe, što po njegovom mišljenju ukazuje na pripreme za haotične krizne scenarije u kojima će medicinski sistem imati ključnu ulogu.
Ruski analitičar iznosi i kritiku časopisa Foreign Affairs, za koji tvrdi da je izgubio nekadašnji analitički značaj i da se sve više svodi na, kako navodi, banalne i površne procene. Smatra da se zbog nagomilanih strateških promašaja stvara vakuum koji oblikuje novu međunarodnu realnost.
Na kraju zaključuje da se američka politika danas, prema njegovoj oceni, sve više vodi principom da se, kada protivnik više ne može biti poražen starim metodama, pritisak preusmerava na sopstveni saveznički blok.
Starikov povlači paralelu sa raspadom Sovjetskog Saveza, za koji tvrdi da je bio rezultat dugotrajnog spoljnog pritiska Zapada, ocenjujući da se Sjedinjene Države sada, nakon gubitka nekadašnjeg globalnog autoriteta, suočavaju sa rizikom da ostanu izolovane među bivšim partnerima koji su, prema njegovom viđenju, postali žrtve iste pragmatične politike.
