Na padinama planine Šarp, gde NASA-in rover Kjuriositi već godinama prolazi kroz geološke slojeve koji čuvaju tragove potpuno drugačije prošlosti Marsa, pojavile su se nove strukture za koje naučnici još nemaju konačno objašnjenje.
Područje koje rover trenutno istražuje posebno je zanimljivo jer pripada delu planine bogatom sulfatima, mineralima povezanim sa periodom kada je nekada vlažnija planeta postajala sve suvlja.
Kjuriositi je u širokoj dolini nazvanoj Vale Grande otkrio neobične male i široke depresije na površini. One se razlikuju od tipičnih udarnih kratera jer oko njih nema očekivanih ostataka čvrstog mineralnog materijala koji bi ukazivali da je tlo izbačeno udarom nekog objekta.
Poreklo i raspored tih formacija za sada nisu precizno objašnjeni. Među mogućnostima koje naučnici razmatraju nalaze se do sada nedovoljno poznat proces erozije i specifična svojstva lokalnih stena, zbog čega će hemijski sastav okolnih slojeva biti posebno analiziran.
Istraživanje se odvija na planini Šarp, približno pet kilometara visokoj planini u središtu kratera Gejl, prečnika oko 154 kilometra. Kjuriositi se njenim padinama uspinje od 2014. godine, a 26. avgusta 2026. dostigao je važnu granicu – ukupno povećanje nadmorske visine od jednog kilometra u odnosu na područje sa kojeg je započeo uspon.
Rover je početkom avgusta napravio veliki mozaik pogleda iz Vale Grande, sastavljen od 323 pojedinačne fotografije snimljene kamerom Mastcam tokom 4.972. i 4.973. marsovskog dana misije. To područje omogućava istraživačima da praktično prolaze kroz različita razdoblja geološke istorije planete, jer su stariji slojevi planine niže, a mlađi iznad njih.
Vale Grande je privukao pažnju i zbog još jednog neobičnog otkrića. Kjuriositi je tokom uspona naišao na veliko područje prekriveno poligonalnim pukotinama nalik saću, širokim približno četiri do osam centimetara. Slične strukture ranije su viđene na Marsu, ali naučnici misije nisu ranije pronašli toliko veliko područje prekriveno njima.
Panorama napravljena 19. i 20. juna 2026, tokom 4.930. i 4.931. marsovskog dana misije, pokazala je da se poligonalne strukture prostiru u svim pravcima dokle pogled rovera doseže. Upravo njihova koncentracija na jednom mestu otvorila je pitanje zašto su nastale baš u tom delu planine.
Takvi nalazi uklapaju se u širu geološku zagonetku planine Šarp. Kjuriositi trenutno prolazi kroz slojeve bogate magnezijum-sulfatima, slanim mineralima koji se često formiraju kada voda isparava. Njihovo prisustvo ukazuje na razdoblje u kojem je klima Marsa postajala suvlja, ali drugi tragovi pokazuju da voda nije jednostavno nestala u jednom dugom procesu.
U stenama ovog područja pronađene su i sitne pukotine ispunjene belim žilama kalcijum-sulfata. Takav mineralni materijal može ostati iza podzemne vode koja prolazi kroz pukotine u stenama, što pokazuje da su se procesi povezani sa vodom nastavili i tokom faza snažnog isušivanja površine.
Ranija otkrića Kjuriositija dodatno komplikuju sliku drevnog Marsa. Rover je na planini pronašao šestougaone pukotine u nekadašnjem blatu koje ukazuju na ponavljanje vlažnih i suvih perioda, verovatno tokom dugih vremenskih intervala. Naučnici su ih ocenili kao prvi opipljivi dokaz da je drevna marsovska klima prolazila kroz pravilne cikluse vlaženja i isušivanja.
Pronađene su i stene sa talasastom teksturom nastalom u sedimentu na dnu nekadašnjeg plitkog jezera. Niže na planini postoje slojevi bogati glinom, koja se formira uz znatno prisustvo vode, dok se više nalaze sulfati karakteristični za suvlije uslove.
U drugim delovima planine otkrivene su i velike mreže niskih grebena, takozvane „boxwork“ formacije. Naučnici smatraju da je podzemna voda pre više milijardi godina mogla prolaziti kroz pukotine, ostavljati minerale i učvršćivati njihove ivice, dok je kasnija erozija uklonila mekši okolni materijal.
Posebno iznenađenje predstavljalo je otkriće siderita, minerala gvožđe-karbonata, u sulfatima bogatim stenama kratera Gejl. Uzorci iz tri bušotine pokazali su njegovo prisustvo, što je otvorilo nova pitanja o količini ugljen-dioksida u drevnoj atmosferi i načinu na koji je Mars prešao iz toplijeg i vlažnijeg sveta u današnju hladnu pustinju.
Kjuriositi zato hemijski i mineraloški ispituje stene bušenjem nekoliko centimetara ispod površine, dok instrument CheMin rendgenskom difrakcijom određuje sastav dobijenog materijala. Analiza slojeva oko novih depresija mogla bi da pokaže da li su i one povezane sa vodom, mineralnim sastavom stena ili potpuno drugačijim procesom erozije.
Misija Kjuriositija traje od avgusta 2012. godine, a slojevi planine Šarp postali su svojevrsna hronologija klimatske istorije Marsa. Nova otkrića u Vale Grande sada dodaju još jedan deo toj složenoj slici – na mestu gde su pronađeni tragovi drevne vode, periodičnog isušivanja, podzemnih tokova i neobičnih geoloških struktura pojavile su se i depresije čije poreklo tek treba utvrditi.
