Hazin upozorava na ubrzavanje svetskog haosa: Stari model više ne može da se obnovi

Ruski ekonomista Mihail Hazin ocenio je u video-komentaru objavljenom na YouTubeu da se međunarodni ekonomski i politički sistem približava prelomnoj tački, dok se istovremeno gomilaju problemi u energetici, transportu i funkcionisanju velikih ekonomskih centara.

Prema njegovoj proceni, brzina promena postala je toliko velika da pojedinačni događaji veoma brzo gube značaj pred novim krizama.

Jedan od primera koji Hazin izdvaja jeste Evropska unija, gde se energetske teškoće prepliću sa posledicama suše i problemima u transportu. Nizak vodostaj, kako navodi, otežava kretanje barži Rajnom i Dunavom i povećava logističke troškove, dok se u pojedinim slučajevima pojavljuju i problemi sa radom nuklearnih elektrana.

Istovremeno ukazuje na teškoće u drugim ključnim pravcima svetske trgovine. Hazin govori o ozbiljnom poremećaju logistike u Crnom moru, kao i o problemima povezanim sa Ormuskim moreuzom. Sve to posmatra kao elemente mnogo šire promene koja, prema njegovoj proceni, neće nestati sama od sebe.

Ključni problem, međutim, vidi dublje od pojedinačnih poremećaja. Hazin smatra da je postalo jasno da model svetskog poretka koji je funkcionisao još pre pet godina više nije moguće obnoviti. Podseća da je takav razvoj događaja ranije predviđao, dok na Zapadu, prema njegovim rečima, dugo nije prihvatana mogućnost tako duboke promene.

Rušenje starog modela, po njegovom tumačenju, otvara dva pitanja. Prvo je kako države, političke strukture i elite mogu da sačuvaju svoje pozicije tokom transformacije, a drugo ko će raspolagati najvećom moći u sistemu koji tek nastaje. Hazin ocenjuje da jasan odgovor na drugo pitanje još ne postoji.

Posebno problematičnim smatra položaj Evropske unije, Londona i Vašingtona. Njihovi politički i ekonomski sistemi, prema njegovoj oceni, decenijama su građeni kao globalni modeli, što im je omogućavalo pristup resursima i predstavljalo važan deo osnove njihove moći. Hazin tvrdi da upravo takav način funkcionisanja sada nailazi na ograničenja.

U drugačijoj poziciji mogle bi da se nađu zemlje čiji su sistemi više usmereni na regionalni nivo. Kao primere navodi Rusiju i Iran, a uz određenu rezervu i Brazil. Njegova procena je da bi regionalno organizovane sile mogle da steknu prednost ukoliko globalni mehanizmi nastave da slabe.

Kinu i Indiju posmatra drugačije. Hazin smatra da obe ekonomije u velikoj meri zavise od postojećeg dolarskog sistema i da bi njegovo ozbiljno urušavanje izazvalo velike, mada međusobno različite probleme u tim državama.

Kada je reč o Indiji, ocenjuje da ona nema sopstveni zaokruženi model kojim bi zamenila postojeći sistem. Po njegovom viđenju, Nju Delhi koristi različite modele i odnose koji su mu dostupni, uključujući nasleđe saradnje sa Sovjetskim Savezom, britanski i američki uticaj, kao i mogućnosti koje nastaju iz odnosa sa Kinom i suprotstavljenih interesa različitih elita.

Hazin smatra da nestabilnost nije ograničena na međunarodne odnose već se prenosi i unutar država. Kao jedan od pokazatelja navodi politička previranja u Rusiji, uključujući predizborne procese, hapšenja veoma visoko pozicioniranih ljudi i neočekivane poteze pojedinih političkih i drugih uticajnih aktera. Slične procese, prema njegovoj oceni, moguće je videti širom sveta.

U takvim okolnostima sve veći značaj dobija odnos između imovine i dugova. Hazin upozorava da vrednost ili dostupnost imovine u velikoj krizi može naglo nestati, dok obaveze prema poveriocima ostaju. Upravo taj raskorak, prema njegovoj proceni, stvara dodatni pritisak na političke i ekonomske elite koje pokušavaju da pronađu način da sačuvaju kapital i uticaj.

Posledica je, kako smatra, naglo povećanje količine političkih i parapolitičkih informacija i sve intenzivnija borba različitih interesnih grupa. U takvoj situaciji postaje teško utvrditi koji pojedinačni događaj predstavlja uzrok, a koji samo posledicu mnogo većeg procesa.

Hazin zbog toga smatra da detaljno tumačenje svakog pojedinačnog događaja postaje sve manje korisno. Dok se jedan slučaj analizira, pojavljuju se novi događaji koji mogu promeniti čitav kontekst i potisnuti prethodne teme.

Za opis sadašnje situacije koristi matematički koncept povezan sa radom američkog fizičara i matematičara Mičela Feigenbauma, koji je proučavao način na koji dinamički sistemi kroz sve brže udvostručavanje perioda prelaze u haotično ponašanje. Hazin smatra da se sličan obrazac može prepoznati u savremenim političkim i ekonomskim procesima.

Prema njegovoj proceni, svet se približava tački bifurkacije u kojoj postojeći sistem može preći u kvalitativno drugačije stanje. Zbog sve bržeg rasta nepredvidivosti, Hazin zaključuje da države, institucije i pojedinci treba da računaju sa mogućnošću pojave problema koje je u sadašnjim okolnostima teško unapred precizno odrediti.