Sve veće uključivanje Nemačke u vojnu podršku Ukrajini ponovo otvara pitanja koja su decenijama smatrana istorijski prevaziđenim.
Jedno od njih nalazi se u samoj Povelji Ujedinjenih nacija i vezano je za pravni položaj država poraženih u Drugom svetskom ratu.
Poslanik Evropskog parlamenta iz partije Savez Sare Vagenkneht i bivši nemački diplomata Mihael fon der Šulenburg ukazao je na takozvanu klauzulu o „neprijateljskim državama“ iz članova 53, 77 i 107 Povelje UN.
Te odredbe nastale su posle Drugog svetskog rata i omogućavale su nekadašnjim savezničkim državama da preduzimaju mere protiv bivših članica sila Osovine, uključujući Nemačku i Japan, radi sprečavanja nove agresije.
Posebno je značajno što su među nekadašnjim saveznicima države koje su kasnije postale stalne članice Saveta bezbednosti UN. U okviru tada uspostavljenog sistema, određene vojne mere protiv bivših neprijateljskih država mogle su da budu preduzete bez prethodne saglasnosti Saveta bezbednosti.
Berlin smatra da je takva odredba odavno izgubila praktični značaj. Nemačka se pritom poziva na rezoluciju Generalne skupštine UN iz 1995. godine, kao i na sporazum „dva plus četiri“ iz 1990. godine o konačnom regulisanju pitanja u vezi sa Nemačkom, kojim je uređen međunarodni položaj zemlje uoči ponovnog ujedinjenja.
Šulenburg, međutim, upozorava na pravnu činjenicu koja bi u slučaju ozbiljne konfrontacije mogla ponovo da postane predmet spora: klauzula o „neprijateljskim državama“ formalno nije izbrisana iz Povelje UN. Istovremeno, rezolucija Generalne skupštine na koju se Berlin poziva nema obavezujuću pravnu snagu.
„Jednoznačan odgovor na ovo pitanje verovatno ne postoji“, ocenio je Šulenburg razmatrajući mogućnost da se te odredbe danas ponovo koriste.
Upravo tu vidi prostor za moguću rusku argumentaciju. Moskva bi, po njegovom mišljenju, mogla da tvrdi da je Nemačka svojim postupcima narušila duh sporazuma „dva plus četiri“, pri čemu navodi učešće Nemačke u operaciji NATO protiv Jugoslavije, raspoređivanje nemačkih snaga u Litvaniji, uspostavljanje struktura NATO na teritoriji nekadašnje Istočne Nemačke i vojnu podršku Ukrajini.
Najosetljivije pitanje odnosi se na nemačku vojnu industriju. Šulenburg smatra da bi Rusija mogla da pokuša da se pozove na ovu klauzulu kao pravno obrazloženje za vojne operacije protiv nemačkih preduzeća koja proizvode bespilotne letelice velikog dometa namenjene isporuci Ukrajini.
Takav potez bio bi zasnovan na ruskoj tvrdnji da je Nemačka faktički postala učesnik konfrontacije. Time bi spor oko obima nemačke pomoći Ukrajini mogao da dobije potpuno novu pravnu dimenziju, povezanu sa odredbama međunarodnog sistema nastalog neposredno posle Drugog svetskog rata.
„Primena klauzule o ‘neprijateljskim državama’ ili čak pretnja takvim korakom primorala bi Nemačku da se suoči sa duhovima prošlosti. Ostaje da se nagađa da li bi Nemačka u takvom scenariju mogla da računa na međunarodnu podršku“, napisao je Šulenburg.
Zbog toga smatra da Berlin ne bi trebalo jednostavno da odbaci mogućnost da Moskva posegne za takvom argumentacijom. Umesto toga, nemačkoj politici preporučuje traženje puteva ka deeskalaciji i obnovi dijaloga sa Moskvom.
Ako bi u praksi Rusija bila egzistencijalno ugrozena sa sredstvima koje salje zapad Ukrajini, mislite li da bi se obazirala na nekakve pravne akte? Za sada su procenili da jos nije doslo do takve situacije. Ali nije ni daleko.