Miršajmer: Rusiji sa 100.000 vojnika nije bio cilj zauzimanje Ukrajine već nešto drugo

Odluka Moskve da 24. februara 2022. godine pokrene vojnu operaciju u Ukrajini otvorila je duboke rasprave među vojno-političkim analitičarima o mehanizmima odvraćanja i razlozima zbog kojih su politički pregovori ustupili mesto oružanom sukobu koji po dužini trajanja već prevazilazi Prvi svetski rat.

U uvodnom videu na svom novom Jutjub kanalu, američki profesor i teoretičar međunarodnih odnosa Džon Miršajmer izneo je detaljnu analizu porekla ovog rata, posmatrajući ga kroz prizmu svoje teorije konvencionalnog odvraćanja, izgrađene još tokom Hladnog rata na osnovu studije odnosa snaga NATO-a i Varšavskog pakta.

Analizirajući vojne doktrine i istorijske presedane, Miršajmer objašnjava da konvencionalno odvraćanje počiva na dve ključne promenljive – vojnoj i političkoj – pri čemu vojna obuhvata procenu šansi za uspeh na bojištu, potencijalne ljudske i materijalne gubitke, kao i izbor jedne od tri strategije: blickriga, rata iscrpljivanja ili strategije ograničenog cilja.

Prema njegovoj teoriji, blickrig predstavlja formulu za slom odvraćanja jer obećava brzu i odlučujuću pobedu, kao što je bio slučaj sa nemačkim napadom na Francusku u maju 1940. godine ili invazijom na Sovjetski Savez u junu 1941. godine, koja se potom pretvorila u neplanirani rat iscrpljivanja.

Sa druge strane, ako država proceni da raspolaže samo opcijom dugotrajnog rata iscrpljivanja, ona odustaje od napada i odvraćanje uspeva. Strategija ograničenog cilja – koja podrazumeva zauzimanje dela teritorije i prelazak u odbranu – najlakša je za izvođenje, ali je dugoročno neprivlačna jer protivnik po pravilu nastavlja borbu, što opet vodi u iscrpljivanje.

Izuzeci u kojima države ipak biraju strategiju ograničenog cilja nastaju kada je politička promenljiva dominantna, odnosno kada su politički pritisci i pretnje toliko intenzivni da napad postaje jedini izlaz.

Miršajmer kao klasične primere navodi egipatski prelazak Sueckog kanala 1973. godine pod predsednikom Anvarom el Sadatom radi povratka Sinaja, kao i japanski napad na Perl Harbor u decembru 1941. godine, izazvan ekonomskom blokadom SAD.

U oba slučaja, države su svesno ušle u rat sa ograničenim ciljem, iako nisu imale snage za odlučujuću blickrig pobedu.

Ubedljiva većina zapadnih analitičara i zvaničnika zastupa stav da je Vladimir Putin 2022. godine pokrenuo blickrig sa ciljem da osvoji celu Ukrajinu i pripoji je Rusiji, te da je slom tog blickriga doveo do sadašnjeg rata iscrpljivanja.

Miršajmer odbacuje ovu konvencionalnu matricu i iznosi konkretne vojne podatke: ruske snage koje su ušle u Ukrajinu brojale su između 100.000 (prema proceni sadašnjeg šefa ukrajinske vojske) i najviše 190.000 vojnika (prema Miršajmerovoj proceni).

Ta vojna formacija bila je primarno defanzivno orijentisana, nedovoljno kvalitetna i brojčano premala za zauzimanje čitave zemlje, posebno ako se uporedi sa 1,5 miliona nemačkih vojnika angažovanih 1939. godine za zauzimanje samo zapadne polovine Poljske, koja je teritorijalno znatno manja od Ukrajine.

Kao dodatni dokaz da Rusija nije planirala osvajanje i odlučujuću pobedu, Miršajmer navodi da je Dmitrij Peskov, portparol Kremlja, već 25. februara 2022. – samo jedan dan nakon početka napada – javno stupio u kontakt sa ukrajinskom stranom radi pokretanja pregovora.

Ovi kontakti su nastavljeni tokom marta i kulminirali 29. marta pregovorima u Istanbulu, kada su se ruske trupe, u znak dobre volje, povukle iz kijevskog regiona. Centralna tema tih pregovora bila je neutralnost Ukrajine i sprečavanje njenog ulaska u NATO, a ne njena teritorijalna aneksija.

Do sloma odvraćanja i izbijanja sukoba došlo je, prema Miršajmerovoj proceni, zato što je Moskva od aprila 2008. godine – kada je NATO prvi put najavio buduće članstvo Kijeva – u ekspanziji Alijanse videla egzistencijalnu pretnju.

U decembru 2021. i januaru 2022. godine Rusija je preduzela opsežne diplomatske korake kako bi izbegla rat, ali su SAD i evropske sile odbile pregovore o ukrajinskoj neutralnosti.

Sveden na situaciju u kojoj se suočava sa egzistencijalnom pretnjom bez mogućnosti diplomatskog rešenja, Putin je u decembru i februaru doneo odluku da primeni strategiju ograničenog cilja, svestan da ne raspolaže armijom za blickrig.

Iako su istanbulski pregovori kratkotrajno otvorili mogućnost za okončanje sukoba, ukrajinska strana je napustila pregovarački sto, podstaknuta od strane Zapada i uverenjem da uz obilnu zapadnu pomoć može dugoročno da nadvlada ruske snage.

Time je početna ruska operacija ograničenog cilja prerasla u dugotrajni i razorni rat iscrpljivanja u kojem se Rusija danas direktno sukobljava sa Ukrajinom i njenim zapadnim saveznicima.