Generalni sekretar NATO-a Mark Rute najavio je ulazak Alijanse u period najdubljih promena u njenoj istoriji, ocenivši da je pred blokom nova razvojna etapa koju je označio pojmom „NATO 3.0“.
Njegova izjava otvorila je brojna pitanja o pravcu u kojem će se kretati Severnoatlantski savez i kakve bi posledice te promene mogle imati po evropsku bezbednosnu arhitekturu.
Vojni analitičar i penzionisani pukovnik Mihail Hodarenok smatra da se iza ove formulacije ne krije samo politički slogan, već mnogo ozbiljniji proces reorganizacije. Kako navodi, Rute je najavu izneo nakon sastanka ministara odbrane zemalja članica NATO-a, uz ocenu da savez prolazi kroz ogromnu, možda i najveću transformaciju od svog osnivanja.
Povod za ovu izjavu bila je i poruka šefa Pentagona Pita Hegseta da Sjedinjene Države planiraju dalje smanjenje vojnog prisustva u Evropi. Ipak, prema Hodarenoku, bilo bi pogrešno direktno povezivati modernizaciju NATO-a sa delimičnim povlačenjem američkih snaga, jer se radi o procesima koji nisu tesno povezani.
Hodarenok procenjuje da je generalni sekretar NATO-a verovatno već upoznat sa konkretnim planom reforme Alijanse ili bar sa njegovim ključnim elementima. Po njegovom mišljenju, taj plan je nastao u okruženju predsednika SAD Donalda Trampa i pod njegovim neposrednim nadzorom.
Tramp je, kako navodi analitičar, dugo zagovarao ozbiljno preuređenje NATO-a, ali su dodatni podsticaj za takve promene mogli predstavljati događaji unutar saveza povezani sa ratom protiv Irana.
Prema toj oceni, deo saveznika tada nije odgovorio na pozive Vašingtona za pomoć, pojedine države zauzele su stavove različite od američke administracije, neke su zatvorile svoj vazdušni prostor za američku avijaciju, dok druge nisu omogućile američkoj mornarici korišćenje baza i luka.
Takav razvoj događaja, smatra Hodarenok, otvorio je pitanje same prirode NATO-a. Da li je Alijansa i dalje efikasan vojni savez sposoban za brzo i odlučno delovanje ili se pretvorila u strukturu koja u kriznim situacijama nije u stanju da reaguje jedinstveno i bez odlaganja.
U tom kontekstu, ideja o stvaranju „NATO-a 3.0“ može se posmatrati kao pokušaj da se savez dovede u stanje neposredne spremnosti za ratovanje na evropskom ratištu, pod američkim vođstvom i prema pravilima koja određuje Vašington.
Prema Hodarenokovoj proceni, Ruteu nije predstavljen samo opšti koncept, već detaljan plan sa jasno određenim fazama i rokovima. U takvom modelu evropske članice i sam generalni sekretar imali bi pre svega ulogu izvršilaca odluka koje definiše administracija Donalda Trampa.
Jedna od ključnih promena mogla bi biti obnova stroge vertikale upravljanja unutar NATO-a. Završna reč o najvažnijim pitanjima ostala bi u rukama SAD, dok bi sadašnji sistem donošenja odluka konsenzusom mogao biti značajno izmenjen.
Pojedine države dobile bi odlučujući glas, dok bi druge imale pre svega savetodavnu ulogu. Iz ugla Vašingtona, smatra analitičar, neprihvatljivo je da mala baltička država može da blokira ili osporava odluke Bele kuće.
Promene bi se mogle odraziti i na evropske oružane snage. Prema ovoj proceni, od armija članica NATO-a moglo bi da se zahteva značajno povećanje brojnosti i borbenog sastava, a mnoge države mogle bi da budu pod pritiskom da napuste model profesionalne vojske i ponovo uvedu obavezno služenje vojnog roka.
Hodarenok ocenjuje da su sadašnje armije većine evropskih članica NATO-a uglavnom prilagođene operacijama protiv slabijih protivnika, ali ne i dugotrajnom sukobu visokog intenziteta protiv brojnog i tehnološki razvijenog protivnika. Upravo na te nedostatke je, prema njegovom tumačenju, Hegset ukazao Marku Ruteu.
Problem, međutim, nije samo u broju vojnika. Mobilizacione rezerve mnogih evropskih država NATO-a, kao i zalihe materijalnih sredstava, prema ovoj proceni nisu dovoljne za veliki rat, a u nekim slučajevima praktično ne postoje.
Dodatne slabosti odnose se na sisteme protivvazdušne i protivraketne odbrane, koji ne odgovaraju zahtevima savremenog oružanog sukoba, kao i na nivo pripremljenosti budućeg evropskog ratišta.
Drugim rečima, evropskim saveznicima je, prema Hodarenokovom viđenju situacije, jasno stavljeno do znanja da nisu spremni za sukob sa protivnikom koji raspolaže uporedivim vojnim i operativnim sposobnostima.
Iz svega toga analitičar izvodi zaključak da se vojni savezi ne reorganizuju zbog političkih deklaracija, već radi pripreme za eventualni oružani sukob. Ako NATO zaista ulazi u opsežnu transformaciju prilagođenu zahtevima ratovanja XXI veka, smatra on, odgovor na pitanje protiv koga su te pripreme usmerene praktično se nameće sam po sebi.
Zbog toga Hodarenok ocenjuje da NATO ozbiljno prelazi na pripreme za mogući sukob sa Rusijom. U takvim okolnostima, zaključuje vojni analitičar, osnovni zadatak Rusije ostaje održavanje oružanih snaga na nivou borbene gotovosti i sposobnosti koji bi potencijalnog protivnika odvratio od sličnih planova već u fazi njihovog nastanka.
