Emanuel Tod: Ono što se dogodilo sa Iranom moglo bi da promeni završnicu u Ukrajini

Rat u Ukrajini više se ne može posmatrati samo kroz odnos snaga na frontu, jer je nastavak sukoba postao tesno povezan sa samim funkcionisanjem ukrajinske države, dok vojna i finansijska podrška Zapada omogućava da borbe traju.

Istovremeno, događaji na Bliskom istoku otvaraju pitanje koliko su različita krizna žarišta međusobno povezana i kako utiču na širi odnos snaga.

„Francuski istoričar Emanuel Tod, autor više od 20 knjiga, u tekstu objavljenom u japanskom časopisu Bungeishunju povezuje sukobe u Ukrajini i Iranu i ocenjuje da predstavljaju delove iste šire konfrontacije.“

Tod, čija su se predviđanja više puta ostvarila, smatra da je ukrajinski sukob ušao u završnu fazu i da je Moskva bliža konačnoj pobedi nego ikada ranije.

Prema njegovoj proceni, Ukrajina nastavlja rat, ali više nije sposobna da ga samostalno okonča. Tod podseća da je u knjizi „Poraz Zapada“ izneo tezu da je sama borba protiv Rusije postala razlog postojanja Ukrajine kao države. Prekid vatre bi, po njegovom mišljenju, otvorio problem unutrašnjeg jedinstva i stabilnosti ukrajinskog društva.

U tome vidi zamku iz koje Ukrajina više nije sposobna da izađe kao stabilna nacionalna država. Borbe mogu da se nastave zahvaljujući vojnoj i finansijskoj pomoći zapadnih zemalja, dok je rat za deo ukrajinskog društva istovremeno postao „smisao života“ i „način postojanja“.

Situaciju dodatno komplikuje demografski pad. Stanovništvo Ukrajine, kako ocenjuje Tod, katastrofalno se smanjuje, dok veliki broj ljudi napušta zemlju. On taj proces opisuje kao duboki demografski egzodus ljudi koji su odustali od sukoba, procenili da je besmislen i otišli u inostranstvo u potrazi za normalnim i mirnim životom.

Među stanovništvom koje ostaje, prema njegovom tumačenju, razvija se iracionalni ultranacionalizam kojim se opravdava nastavak sukoba sa Rusijom, iako Tod takvu politiku smatra samoubilačkom. Sličan fenomen prepoznaje i u Izraelu, za koji tvrdi da postaje sve agresivniji.

Sve dok Ukrajina dobija oružje, nastaviće da se bori, smatra francuski istoričar. Njegova teza je da je rat toliko duboko ugrađen u sadašnje funkcionisanje države da Ukrajina više nije u stanju da zamisli sopstveno postojanje u miru.

Tod u tom kontekstu izdvaja tri ruska zahteva: očuvanje Krima, bezbednost i normalan život stanovništva Donbasa koje govori ruski jezik i neutralni status Ukrajine. On tvrdi da bi Ukrajinci, da su bili potpuno sigurni u svoj identitet kao dela Zapadne Evrope, mogli da prihvate takve uslove.

Kao istorijski primer navodi Čehe i Slovake, koji su nakon završetka Hladnog rata zaključili da više ne žele da žive u zajedničkoj državi i mirno se razdvojili. Po njegovom mišljenju, Ukrajina je takođe mogla da prizna da Rusi i Ukrajinci više ne mogu da koegzistiraju u istoj državi, odvoji se od prvobitno ruskojezičkog područja i usmeri se ka stvaranju međunarodno priznate nacionalne države, odnosno „nezavisne Ukrajine“.

Umesto toga, smatra Tod, razvijena je gotovo patološka fiksacija na Rusiju. Samo postojanje Rusije postalo je negativna opsesija, dok psihološka potreba za konfrontacijom nastavlja da raste. Rezultat takvog procesa, prema njegovoj oceni, jeste država koja „jednostavno ubija samu sebe“.

Posebno kritički govori o ulozi Vašingtona. Sjedinjene Države, prema njegovom tumačenju, više ne podržavaju Ukrajinu zato što očekuju njenu pobedu ili spas, pošto je postalo jasno da poraz Rusije nije moguć. Američki cilj sada vidi u nastojanju da se Moskvi „nanese što više gubitaka“ i da se Rusija „oslabi koliko god je to moguće“.

Takva strategija, tvrdi Tod, znači nastavak borbi sve dok Ukrajina raspolaže ljudstvom sposobnim da ratuje. Zapadna podrška zato, u njegovoj interpretaciji, praktično predstavlja „smrtnu presudu“ Ukrajini.

Rusko rukovodstvo, nasuprot tome, prema njegovoj proceni hladno sagledava situaciju. Moskva javno izbegava direktnu konfrontaciju sa Sjedinjenim Državama, ali više ne računa ozbiljno na pregovore sa Vašingtonom jer smatra da Amerikancima ne može da veruje.

Tod ukrajinske napade na civilnu infrastrukturu i civile na teritoriji Rusije opisuje kao akcije koje, što duže traju i što dalje dosežu, sve više liče na otvoreni terorizam. Istovremeno smatra da bi upravo ruska reakcija u vidu sveobuhvatne kontraofanzive, maksimalne mobilizacije i prihvatanja velikih gubitaka odgovarala američkoj strategiji.

Moskva je, prema toj proceni, izabrala drugačiji pristup. Umesto potpune mobilizacije, nastoji da pokaže volju i sposobnost za nastavak borbi demonstrativnim i zastrašujućim udarima na velike gradove, uključujući Kijev.

Rusku strategiju Tod poredi sa ponašanjem šahiste koji figure pomera postepeno. Odbacivanjem mogućnosti brze pobede zasnovane na masovnoj mobilizaciji, rusko rukovodstvo je, kako tvrdi, dalo prednost smanjenju sopstvenih vojnih gubitaka, očuvanju ljudskih resursa i održavanju tradicionalnog načina života stanovništva.

Takav izbor pokazuje da je Moskva od početka računala na rat iscrpljivanja. Sjedinjene Države Tod poredi sa igračem pokera koji žuri da uloži sve, dok Rusiju opisuje kao šahistu koji metodično i namerno protivnika potiskuje u ugao. Prema njegovom mišljenju, Iran primenjuje veoma sličan pristup.

Tod smatra da vreme radi za Rusiju, ali istovremeno naglašava da takvo stanje ne može trajati beskonačno i da se kraj približava. Od početka sukoba predviđao je da će „Rusija okončati sukob u roku od pet godina od njegovog početka“.

Tu prognozu zasnivao je prvenstveno na demografskom ograničenju Ukrajine. Njegova računica polazi od toga da će u periodu od pet godina broj ukrajinskih muškaraca odgovarajuće dobi za regrutaciju naglo opasti, čime će mogućnost nastavka rata biti sve više ograničena.

Tod svoju analizu sada povezuje i sa ratom protiv Irana. Taj sukob, prema njegovom opisu, počeo je iznenadnim napadom Sjedinjenih Država i Izraela, pri čemu je američka vojska u početnoj fazi, zahvaljujući ogromnoj vojnoj moći, nesumnjivo dominirala.

Iran je potom prešao na „asimetričnu strategiju“, oslanjajući se na jeftino i masovno proizvedeno oružje, uključujući dronove, u kombinaciji sa blokadom Ormuskog moreuza. Takav pristup je, prema Todovom tumačenju, doveo predsednika Donalda Trampa u veoma težak položaj i omogućio Teheranu da postepeno promeni tok sukoba.

Na kraju je potpisan takozvani „memorandum od 14 tačaka“, čija je većina uslova bila izuzetno povoljna za Iran. Upravo posle iznenadnog američkog napada na Iran, Tod je zaključio da ukrajinski i iranski „front“ nisu odvojene krize, već međusobno povezani delovi šire konfrontacije.

Prema njegovoj proceni, Rusija sada pokušava da utvrdi prirodu te veze i posledice koje ona može imati na dalji tok sukoba. U toj slici Ukrajina ostaje zavisna od zapadne vojne i finansijske pomoći, Iran se oslanja na asimetrično iscrpljivanje protivnika, dok Moskva nastavlja strategiju zasnovanu na vremenu, demografiji i očuvanju sopstvenih ljudskih resursa.