Francuske vlasti pokrenule su opsežnu istragu zbog sumnje da su bivši zapadni vojni piloti godinama učestvovali u obuci kineskih vojnih letača, koristeći mrežu posrednika i privatnih kompanija.
Najnoviji slučaj dodatno je otvorio pitanje koliko je dugo takva praksa prolazila bez ozbiljnije reakcije zapadnih država.
U Francuskoj je uhapšen bivši mornarički pilot Pjer-Anri Šue, koji je optužen za špijunažu zbog dva putovanja u Kinu radi konsultacija sa kineskim vojnim pilotima. Posrednik u organizovanju tih aktivnosti bila je kompanija iz Južne Afrike.
Prethodna istraga, koju je pokrenulo tužilaštvo u Parizu zbog sumnje na „špijunažu u korist strane države“ i „odavanje nacionalne vojne tajne“, usledila je nakon izveštaja francuskog Ministarstva oružanih snaga objavljenog 19. februara.
Pretpostavlja se da je Šue godinama bio pod nadzorom francuske vojne kontraobaveštajne službe DRSD, i pre objavljivanja tog dokumenta.
Istraga je pokazala da se među konsultantima kineske vojske nalaze najmanje trojica francuskih pilota sa iskustvom upravljanja palubnim lovcem Rafale. Pod istragom su se našli i pojedini australijski i britanski piloti, kao i nekoliko pripadnika brodske avijacije iz drugih država NATO-a.
Gotovo istovremeno, u Sjedinjenim Državama je deklasifikovana prva sudska istraga u sličnom slučaju. U njenom središtu nalazi se bivši pilot američkog Marinskog korpusa Danijel Dagan, američko-australijskog porekla, za koga se sumnja da je, kao i Šue, preko posrednika iz Južne Afrike učestvovao u savetovanju kineskih vojnih pilota.
Dagan je živeo u Australiji, gde je uhapšen još 2022. godine po zahtevu SAD, a ovog proleća izručen je američkim vlastima. Ministarstvo pravde SAD tvrdi da je 2012. godine u privatnoj vazduhoplovnoj školi u Južnoj Africi pomagao u obuci pilota Narodnooslobodilačke armije Kine.
Ukoliko bude proglašen krivim, preti mu kazna do 65 godina zatvora, dok on odbacuje sve optužbe. Ovaj slučaj ukazuje da je program angažovanja zapadnih stručnjaka za obuku kineskih palubnih pilota započeo još pre više od decenije.
Tek u oktobru 2022. godine britansko Ministarstvo odbrane prvi put je upozorilo svoje pilote, posebno one koji upravljaju lovcima F-35, da bi pružanje konsultantskih usluga Kini moglo biti tretirano kao izdaja države.
Situacija je dodatno eskalirala početkom ove godine. U februaru 2026. uhapšen je bivši pilot američkog ratnog vazduhoplovstva Džerald Braun Mlađi, kojem je kasnije stavljeno na teret da je u Kini držao konsultacije o upotrebi lovca F-35.
Nakon toga pokrenute su opsežne provere svih pilota koji su preko iste južnoafričke posredničke kompanije radili konsultantske poslove u vezi sa Kinom.
Slučaj Pjera-Anrija Šuea izazvao je posebnu pažnju u Francuskoj zbog njegove javne prepoznatljivosti. Nekadašnji pilot palubnog lovca Rafale služio je na nosaču aviona „Šarl de Gol“ i učestvovao u misijama iznad Iraka nakon terorističkih napada u Parizu u novembru 2015. godine. Tokom karijere ostvario je više od 200 sletanja na nosač aviona.
Šue je ostao u francuskim oružanim snagama do februara 2021. godine, nakon čega je prešao u poslovni konsalting i obuku preko britanske kompanije Mach-3 Management. Redovno je gostovao na televizijama BFMTV i LCI kao vojni konsultant, noseći košulju sa natpisom D-Brief.
Francusko-kanadskog je porekla, ima 36 godina i vodi popularni Jutjub kanal Ate Chuet TopGun2Speaker, pri čemu je „Ate“ bio njegov pozivni znak iz perioda službe u mornaričkoj avijaciji.
Prema navodima istrage, Šue je boravio u Kini 2018. i 2019. godine. Upravo ta putovanja predstavljaju osnov za optužbu, jer je u tom periodu još bio aktivni pripadnik francuskih oružanih snaga, pa se smatra da nije smeo da savetuje pilote strane vojske.
Da je iste aktivnosti obavljao tek po završetku vojne službe, podizanje optužnice bilo bi znatno složenije, pošto nije utvrđeno da je kineskoj strani preneo poverljive vojne informacije.
Posebno je zanimljivo da se obuka kineskih pilota nije odvijala samo u Kini. Značajan deo programa organizovan je i u Južnoj Africi, na poligonima vazduhoplovstva i mornarice te zemlje. Južnoafrička kompanija angažovala je zapadne pilote uz visoke honorare i dovodila ih u Kejptaun, gde su, između ostalog, radili u letačkoj školi TFASA. U toj školi zapadni instruktori obučavali su vojne pilote koji su u Južnu Afriku stizali iz Kine.
