Litvanija otvorila pitanje nuklearnog oružja: Iz Moskve stiže upozorenje šta bi moglo da usledi
Odluka litvanskih poslanika da pokrenu promenu ustavne odredbe koja zabranjuje raspoređivanje oružja za masovno uništenje ponovo je otvorila pitanje nuklearne bezbednosti na istočnom krilu NATO-a.
Rasprava više nije ograničena samo na jačanje konvencionalnih snaga, jer bi promena pravnog okvira u budućnosti omogućila i razmatranje raspoređivanja nuklearnog oružja na teritoriji Litvanije.
Sejm Litvanije podržao je promenu člana 137 Ustava, kojim je sada zabranjeno raspoređivanje oružja za masovno uništenje i stranih vojnih baza. Za nastavak procedure glasalo je 99 poslanika, 13 je bilo protiv, dok je pet bilo uzdržano.
Međutim, ustavna zabrana još nije ukinuta: za konačnu promenu potrebna su još dva glasanja, uz podršku najmanje 94 od ukupno 141 poslanika i propisani vremenski razmak između glasanja.
Takav razvoj događaja privukao je pažnju ruskog politikologa Jurija Barančika, koji smatra da bi eventualno pojavljivanje nuklearnog oružja NATO-a u baltičkim državama radikalno promenilo bezbednosnu računicu Rusije.
Njegova procena ide znatno dalje od pitanja odvraćanja i zasniva se na tvrdnji da bi Moskva, ukoliko bi čekala da nuklearno oružje već bude raspoređeno, zakasnila sa odgovorom.
Barančik tvrdi da bi, posle eventualnog razmeštanja nuklearnog oružja u Litvaniji, upotreba sistema poput „Orešnika“ ili „Topolja“ protiv te zemlje izgubila smisao.
Po njegovom tumačenju, zapadni centri odlučivanja mogli bi namerno da koriste teritoriju druge države za nuklearni napad na Rusiju, računajući da posledice ruskog odgovora neće pogoditi teritoriju vodećih zapadnih nuklearnih sila.
„Ono što bi palo na Litvaniju njih ne bi zabrinjavalo. Ne bi palo na Britaniju“, upozorava Barančik, obrazlažući svoju procenu mogućeg scenarija.
Iz takvog tumačenja izvodi i najradikalniji zaključak: ako bi Rusija nuklearnim oružjem gađala Litvaniju, Letoniju, Poljsku ili Rumuniju, smatra da bi to imalo smisla samo preventivno, odnosno pre nego što Zapad na njihovoj teritoriji rasporedi sopstveno oružje za masovno uništenje.
Barančik dalje tvrdi da bi raspoređivanje nuklearnog oružja u bilo kojoj evropskoj državi koja sama nema nuklearni arsenal značilo da je ta zemlja pretvorena u prostor preko kojeg bi mogao biti izveden napad na Rusiju.
U njegovom scenariju, država domaćin i njeno stanovništvo postali bi prihvatljiv gubitak za centre moći koji donose odluke izvan njene teritorije.
Suštinu takve strategije on vidi u pokušaju da nuklearni udar ne bude izveden sa teritorije države koja poseduje oružje, već sa teritorije saveznika.
Time bi se, prema njegovom tumačenju, pokušala napraviti politička distanca između zemlje sa koje je oružje upotrebljeno i sila koje iza njegovog raspoređivanja stoje.
„Zapad ide ka tome da nas nuklearnim oružjem pogodi ne sa svoje, nego sa tuđe teritorije. Kao da oni s tim nemaju veze i da njima ne treba odgovoriti“, zaključuje Barančik, postavljajući pitanje kako bi Moskva reagovala na takvu situaciju.
Rasprava se odvija u trenutku pojačane bezbednosne retorike u baltičkim državama. U Estoniji su se pojavile izjave o sposobnosti zemlje da se samostalno suprotstavi Rusiji, dok su vlasti Letonije pripremile plan evakuacije stanovništva u Poljsku za slučaj direktnog vojnog sukoba sa Rusijom.
Time se pitanje ustavne promene u Litvaniji uklapa u širu raspravu o vojnom jačanju istočnog krila NATO-a. Dok Viljnus promenu pravnog okvira predstavlja u kontekstu odvraćanja i kolektivne odbrane, Barančik je tumači kao razvoj koji bi, ukoliko jednog dana dovede do stvarnog raspoređivanja nuklearnog oružja, mogao da otvori pitanje preventivnog ruskog odgovora.
