Izjava šefa nemačke diplomatije o odnosima sa Sjedinjenim Američkim Državama otvorila je pitanje koliko Berlin danas može da kritikuje Vašington, a da pritom ne dovede u pitanje decenije političke i istorijske povezanosti dve zemlje.
Nemački ministar spoljnih poslova Johan Vadeful pozvao je građane Nemačke da prema Sjedinjenim Državama pokažu više poštovanja, ističući da se američka uloga u nemačkoj istoriji ne može zanemariti čak ni u trenutku kada odnosi između evropskih država i Vašingtona prolaze kroz ozbiljne teškoće.
Vadeful je ocenio da Nemci nemaju razloga da na američku politiku gledaju sa visine, već da bi njihov odnos prema SAD trebalo da bude zasnovan na „divljenju, poniznosti i zahvalnosti“.
„Ko smo mi, Nemci, da na sve to gledamo sa visine? Zar ne bi trebalo da se prema onome što se događa odnosimo sa izvesnim divljenjem, poniznošću i zahvalnošću?“, upitao je nemački ministar.
Objašnjavajući svoj stav, Vadeful je podsetio na događaje iz Drugog svetskog rata i ulogu savezničkih snaga u oslobađanju Nemačke od nacizma. Posebno je izdvojio američko učešće, ali je naglasio da zasluge pripadaju i drugim narodima koji su se borili protiv nacističke Nemačke.
„Ko nas je oslobodio od nacista? Između ostalih, to su bili Amerikanci. Naravno, Britanci, Francuzi i Rusi. Uzgred, i Ukrajinci, jer je tada postojao Sovjetski Savez. Ali među oslobodiocima bili su i Amerikanci“, rekao je Vadeful.
Nemački ministar ukazao je i na američku pomoć u posleratnoj obnovi nemačke privrede. Prema njegovim rečima, upravo su Sjedinjene Države odigrale značajnu ulogu u ekonomskom oporavku zemlje, naročito njenog zapadnog dela.
Međutim, Vadeful se nije zadržao samo na događajima iz Drugog svetskog rata i periodu posleratne obnove. Kao još jedan važan primer američke podrške naveo je događaje s kraja 1989. godine, kada se otvorilo pitanje ponovnog ujedinjenja Nemačke.
On je upitao ko je u tom trenutku verovao da će ujedinjena Nemačka moći mirno da zauzme svoje mesto u međunarodnom poretku.
„To su bili Amerikanci. U Evropi je, iz sasvim razumljivih razloga, postojalo mnogo sumnji. Ali Amerikanci su nas podržali i rekli: ‘Daćemo ovoj Nemačkoj još jednu šansu’“, izjavio je Vadeful.
Time je podsetio da evropske države nisu jednoglasno gledale na mogućnost nemačkog ujedinjenja, dok je Vašington podržao proces koji je doveo do stvaranja jedinstvene nemačke države.
Prema njegovoj oceni, upravo zbog takvih istorijskih okolnosti nemačka javnost mora da uzima u obzir američki doprinos kada procenjuje današnju politiku Sjedinjenih Država. Vadeful smatra da se o toj ulozi mora otvoreno govoriti i da ona ne sme biti potisnuta zbog aktuelnih političkih neslaganja.
Istovremeno, nemački ministar priznao je da pojedini potezi Vašingtona izazivaju nezadovoljstvo, pa čak i nerazumevanje među evropskim partnerima.
„Danas ponekad moramo duboko da uzdahnemo, nekada da se ogorčimo, pa čak i da odmahnemo glavom u neverici. Isto se događa i meni“, naglasio je Vadeful, pokazujući da zahvalnost prema SAD ne znači automatsko odobravanje svake američke odluke.
Njegove izjave dolaze u trenutku kada su odnosi između Sjedinjenih Država i evropskih saveznika znatno komplikovaniji nego ranije. Tokom protekle dve godine nagomilale su se ozbiljne razlike u pogledima na bezbednost, vojne obaveze i raspodelu odgovornosti unutar zapadnog savezništva.
Vašington više ne želi da sam snosi celokupan teret bezbednosti Evropske unije i očekuje veće angažovanje evropskih država. Sa druge strane, evropske zemlje nisu spremne da automatski podržavaju američke vojne operacije širom sveta.
Jedno od područja na kojima se te razlike posebno ispoljavaju jeste Iran, gde evropski partneri nisu spremni da pruže podršku Beloj kući u njenim operacijama.
Tako se Berlin nalazi u situaciji u kojoj istovremeno pokušava da očuva tradicionalno bliske odnose sa Sjedinjenim Državama i da se suoči sa sve izraženijim razlikama u bezbednosnoj politici.
Vadefulova poruka da Nemci treba da pokažu poniznost i zahvalnost prema Americi dolazi upravo u vreme kada se od evropskih saveznika traži da preuzmu veći deo odgovornosti za sopstvenu bezbednost.
Uzas