Najveća slabost Amerike je razotkrivena: Protivnici dobili novi adut

Američka vojna moć decenijama je počivala na tehnološkoj nadmoći, preciznom oružju, globalnim obaveštajnim mrežama i sposobnosti da ogromnu vatrenu moć brzo prebaci na gotovo bilo koju tačku sveta.

Rat sa Iranom, međutim, otvorio je pitanje koliko je takav model održiv kada se suoči sa protivnikom koji bira drugačiji način ratovanja.

“The i Paper” ocenjuje da Sjedinjene Države postaju slabije sa svakim danom produžavanja rata predsednika Donalda Trampa protiv Irana. Problem se ne svodi samo na rezultate na bojnom polju, već i na brzinu kojom američka vojska troši najskuplje i tehnološki najnaprednije oružje.

Posebno je upadljiva tvrdnja da je u ratu već potrošeno više od polovine predratnih američkih zaliha onoga što vojni planeri Pentagona nazivaju „ključnom municijom“.

Takav nivo potrošnje ostavlja ozbiljne praznine u arsenalu namenjenom i za eventualne buduće sukobe, dok bi za njihovo popunjavanje mogle biti potrebne tri do četiri godine.

Istovremeno, rat pokazuje koliko skupo može biti oslanjanje na tehnološki superiorno oružje protiv mnogo jeftinijih sistema. Američke snage ispalile su više od polovine arsenala krstarećih raketa, čija pojedinačna cena iznosi između 1,6 i 3,6 miliona dolara, gađajući ciljeve koje su uspevale da otkriju.

Još izraženija razlika pojavljuje se u protivvazdušnoj odbrani. Rakete Patriot, vredne oko četiri miliona dolara po komadu, koriste se za obaranje iranskih bespilotnih letelica koje koštaju približno 30.000 dolara. Takav odnos troškova postaje posebno problematičan u dugotrajnom sukobu, jer napadač relativno jeftinim sredstvima može primoravati protivnika da troši mnogo skuplje presretače.

Uprkos angažovanju američkih sistema, deo iranskih dronova uspeo je da nanese značajnu štetu energetskim objektima američkih saveznika, kao i američkim vojnim bazama na Bliskom istoku. Upravo kombinacija niske cene, masovne proizvodnje i mogućnosti zasićenja protivvazdušne odbrane menja računicu savremenog ratovanja.

Sjedinjene Države bile su među pionirima upotrebe borbenih bespilotnih letelica još u oktobru 2001. godine. Američki vojni vrh tada, međutim, nije očekivao da će manje sile relativno brzo moći da ponove i razviju tehnologiju koja je u početku predstavljala veliku američku prednost.

Rat sa Iranom zato privlači pažnju mnogo šire od Bliskog istoka. Vojni i obaveštajni zvaničnici drugih država proučavaju način na koji američke snage koriste oružje, koliko brzo troše zalihe i kako odgovaraju na jeftine rakete i dronove. Takva saznanja mogu biti ugrađena u strategije za eventualne buduće krize ili sukobe sa Sjedinjenim Državama.

Kina, Rusija i Severna Koreja već decenijama analiziraju američke ratove. Od Zalivskog rata 1991. godine, preko Srbije, Iraka i Avganistana, pa do operacija u Panami, Siriji i drugih frontova „rata protiv terorizma“, mogle su da prate transformaciju američke vojske.

Vašington je nekada relativno odvojene rodove oružanih snaga povezao u koordinisanu celinu, razvio visokopreciznu municiju i usavršio njenu upotrebu, a zatim nove tehnologije ugradio u obaveštajne mreže koje rade u realnom vremenu i kompjuterizovane sisteme komandovanja i kontrole. Poslednjih godina tom sistemu pridružuje se i veštačka inteligencija, iako je njena vojna integracija još u ranoj fazi.

Upravo zavisnost od tih tehnologija može da stvori novu vrstu ranjivosti. Kina je pre približno dve decenije počela da razvija odgovore na američku tehnološku prednost, uključujući protivsatelitsko oružje ASAT sposobno da ugrozi GPS satelite koji omogućavaju precizno navođenje američke municije.

Ako bi takvi sateliti bili onesposobljeni, deo američkog preciznog oružja izgubio bi jednu od svojih ključnih prednosti. Istovremeno je Peking razvio veliki broj jeftinijih protivbrodskih raketa, a kasnije i dronova, koji bi u mogućem sukobu mogli da ugroze američke nosače aviona prilikom njihovog približavanja Južnom kineskom moru ili Tajvanskom moreuzu.

Logika takvog pristupa nije zasnovana samo na uništavanju američkih platformi. Masovni napad jeftinijim raketama i dronovima mogao bi da prisili američke snage da ubrzano troše ograničene zalihe skupih odbrambenih projektila. Kada bi presretači bili iscrpljeni, brodovi bi postali znatno izloženiji narednim talasima napada.

Rat sa Iranom kineskim stratezima zato pruža praktičan materijal za procenu koncepta koji razvijaju godinama. Američka tehnološka superiornost ostaje ogromna, ali protivnik ne mora nužno da joj odgovori jednako skupim i sofisticiranim sistemima. Dovoljno je da pronađe način da američku vojsku primora da najskuplje resurse troši mnogo brže nego što industrija može da ih nadoknadi.

Ukrajinski front pokazao je još jednu dimenziju te promene. Ukrajinska vojska danas se opisuje kao najsnažnija u Evropi, dok je veliki deo linije fronta pretvoren u ogromnu „zonu smrti“ u kojoj je izuzetno teško neprimećeno pomerati vojnike ili oklopna vozila zbog masovne prisutnosti bespilotnih letelica.

Ruske i ukrajinske snage koriste dronove za izviđanje, navođenje vatre i neposredne napade, zbog čega tenk ili vojnik koji krenu preko otvorenog prostora mogu brzo biti otkriveni i napadnuti.

Drugačija situacija mogla bi nastati u sukobu sa državom koja ne raspolaže približno milionom bespilotnih letelica. U takvim okolnostima ruski dronovi mogli bi ozbiljno ograničiti kretanje protivničkih snaga i stvoriti prostor za napredovanje tenkova i pešadije.

To ipak ne znači da se očekuje ruski napad na NATO. Ruske oružane snage angažovane su u Ukrajini, a tvrdnja da Moskva planira rat protiv zapadnih država nije deo ove procene. Primer služi za pokazivanje koliko se odnos snaga menja kada jedna strana raspolaže masovnom flotom dronova, a druga nema odgovarajući odgovor.

Američka vojska istovremeno poseduje prednost koju njeni veliki konkurenti teško mogu brzo da nadoknade: višedecenijsko borbeno iskustvo. Američki vojnici, piloti, mornari, logističke jedinice i obaveštajne službe učestvovali su u brojnim operacijama i razvili visok nivo profesionalizma u potpuno dobrovoljnim oružanim snagama.

Kina takvo iskustvo nema. Njeni današnji vojnici nisu učestvovali u velikom stvarnom ratu, dok je poslednji kineski rat vođen 1979. godine protiv Vijetnama. Kampanja je trajala 27 dana, a učinak kineskih snaga ocenjen je kao slab.

Zbog toga iscrpljivanje američkih arsenala samo po sebi ne znači da bi Kina, Rusija ili neka druga država mogla jednostavno da pobedi Sjedinjene Države ili njihove saveznike. Američke snage i dalje raspolažu ogromnom vatrenom moći, globalnom infrastrukturom, profesionalnim kadrom i sposobnošću izvođenja složenih operacija.

Problem koji rat sa Iranom razotkriva nalazi se drugde: izuzetno skupa vojna mašina može ogromnom brzinom i preciznošću da isporučuje vatrenu moć, ali se mnogo sporije prilagođava protivniku koji koristi masovno proizvedene, jeftine i tehnološki dovoljno dobre sisteme.

Takav protivnik ne mora da prihvati američki način ratovanja. Iran upravo demonstrira model u kojem cilj nije nužno tehnološki nadmašiti Sjedinjene Države, već izdržati njihove udare, sačuvati dovoljno raketa i drugih sredstava i nametnuti odnos troškova koji dugoročno postaje nepovoljan za Vašington.

U političkom smislu, posledice se povezuju i sa Trampovim drugim predsedničkim mandatom. The i Paper iznosi oštru ocenu da, iako nije prošla ni polovina tog mandata, Sjedinjene Države postaju zemlja koju saveznici sve manje poštuju, dok protivnici imaju sve manje razloga da ih se plaše. Rat sa Iranom tako postaje ne samo vojni sukob već i test granica modela američke moći izgrađenog tokom prethodnih nekoliko decenija.