Novo otkriće ruskih naučnika moglo bi da promeni dosadašnje razumevanje posledica koronavirusa i objasni zašto se pojedini zdravstveni problemi pojavljuju dugo nakon završetka infekcije.
Godinama su lekari pokušavali da utvrde zbog čega se kod dela pacijenata, čak i posle potpunog oporavka od akutne faze kovida, nastavljaju iscrpljenost, povišena temperatura, hronične upale i poremećaji rada unutrašnjih organa. Jedno od vodećih objašnjenja bilo je da infekcija izaziva dugotrajan poremećaj imunog sistema, koji zatim počinje da napada sopstvena tkiva.
Međutim, istraživanja sprovedena na ruskom Univerzitetu Sečenov otvorila su mogućnost da iza ovih tegoba stoji još jedan mehanizam. Naučnici su pronašli dokaze koji dovode u pitanje pretpostavku da organizam nakon preležane infekcije u potpunosti uklanja sve komponente koronavirusa.
Istraživači su ustanovili da fragmenti RNK i proteini virusa SARS-CoV-2 mogu da ostanu prisutni u tkivima različitih organa mesecima, a u pojedinim slučajevima i godinama nakon infekcije. Takvi ostaci mogu da predstavljaju dugotrajan podsticaj imunološkim reakcijama, održavajući zapaljenske procese i nakon što akutna bolest prođe.
Ovo otkriće menja pogled na takozvani dugi kovid. Umesto da se njegove posledice objašnjavaju isključivo autoimunim poremećajima i oštećenjima nastalim tokom infekcije, sve više pažnje posvećuje se mogućnosti da virusni materijal ostaje unutar ćelijskih struktura i doprinosi razvoju hroničnih oboljenja.
Posebno su značajni nalazi u plućima, gde dugotrajno prisustvo virusnih komponenti može da bude povezano sa ozbiljnim promenama tkiva. Kod pacijenata nakon kovida zabeleženi su hronična opstruktivna bolest pluća, poznata kao HOBP, i teške intersticijalne pneumonije, koje zahvataju potporno tkivo pluća.
Jedan od najvažnijih problema predstavlja fibroza, odnosno postepeno stvaranje ožiljnog tkiva koje smanjuje elastičnost pluća i otežava disanje. Istraživanja ukazuju na mogućnost da dugotrajna upalna reakcija, podstaknuta zaostalim virusnim komponentama, učestvuje u nastanku takvih promena.
Dodatnu zabrinutost izaziva otkrivanje virusnih markera u endotelu, unutrašnjem sloju krvnih sudova pluća. Njihovo prisustvo otvara pitanja o mogućim poremećajima cirkulacije, hroničnom zapaljenju krvnih sudova i drugim komplikacijama koje se ne ograničavaju samo na respiratorni sistem.
Istraživanje je pokazalo da pluća nisu jedino mesto na kojem se zadržavaju tragovi koronavirusa. Virusni proteini pronađeni su i u ćelijama želuca, tankog i debelog creva, kao i u hepatocitima, glavnim funkcionalnim ćelijama jetre.
Ovi nalazi pružaju moguće objašnjenje zašto se kod pojedinih pacijenata nakon kovida javljaju poremećaji rada organa za varenje. Među zabeleženim promenama na jetri nalaze se steatoza, odnosno masna jetra, steatohepatitis, praćen upalom, kao i smeđa atrofija tkiva. Kod nekih pacijenata registrovana su i druga ozbiljna oštećenja jetre.
U želucu i crevima uočeni su hronični gastritis, erozije sluzokože i limfocitni kolitis, zapaljensko oboljenje debelog creva. Ranije se smatralo da su gastrointestinalne manifestacije koronavirusa uglavnom ograničene na akutnu fazu bolesti, ali prisustvo virusnih proteina dugo nakon infekcije ukazuje da posledice mogu biti znatno dugotrajnije.
Promene su registrovane i na pankreasu. Među njima se izdvajaju skleroza tkiva, lipomatoza, odnosno nakupljanje masnog tkiva, i pankreasna nekroza, teško stanje praćeno odumiranjem delova organa. Iako su ove promene zabeležene kod pacijenata nakon kovida, njihova neposredna uzročno-posledična povezanost sa zaostalim virusnim materijalom zahteva dodatna istraživanja.
Posebno važno područje istraživanja postao je kardiovaskularni sistem. Prisustvo virusnih komponenti u srčanom tkivu moglo bi da doprinese razumevanju postkovidnog miokarditisa, poremećaja srčanog ritma i progresivne srčane insuficijencije.
Miokarditis, odnosno upala srčanog mišića, kod pojedinih pacijenata može da izazove tegobe slične ishemijskoj bolesti srca. Zbog toga je precizna dijagnostika od velikog značaja, naročito kada se simptomi pojave nakon infekcije koja je naizgled završena bez ozbiljnih komplikacija.
Jedno od najneočekivanijih područja u kojima su pronađeni tragovi koronavirusa jeste reproduktivni sistem žena. Istraživači Univerziteta Sečenov otkrili su virusni materijal u endometrijumu, unutrašnjoj sluzokoži materice koja ima ključnu ulogu u prihvatanju i implantaciji embriona.
Takav nalaz otvara mogućnost da dugotrajno prisustvo virusnih komponenti utiče na lokalne zapaljenske procese i stvara nepovoljne uslove za ostvarivanje trudnoće. Time je identifikovan potencijalni mehanizam koji bi mogao da doprinese problemima sa plodnošću kod dela žena nakon preležanog kovida, iako još nije dokazano da je neposredan uzrok neplodnosti.
Zajedničko ovim nalazima jeste mogućnost da koronavirus ostavlja znatno složenije posledice nego što se ranije pretpostavljalo. Njegove komponente mogu da opstanu u različitim tkivima i nakon nestanka akutnih simptoma, dok se poremećaji imunog odgovora, hronično zapaljenje i oštećenja organa razvijaju tokom dužeg vremenskog perioda.
Ipak, postoji važna razlika između otkrivanja virusne RNK ili proteina i dokazivanja prisustva živog virusa sposobnog za razmnožavanje. Sam nalaz virusnih fragmenata ne znači da je infekcija i dalje aktivna, niti potvrđuje da su oni neposredno izazvali svaku registrovanu bolest.
Nalazi ruskih naučnika zato otvaraju pitanje promene postojećih protokola lečenja i rehabilitacije pacijenata sa dugim kovidom. Ako se utvrdi da zaostale virusne komponente održavaju zapaljenske procese, buduće terapije mogle bi da budu usmerene na njihovo uklanjanje ili suzbijanje imunoloških reakcija koje izazivaju.
Za razvoj takvih terapija biće potrebno precizno utvrditi u kojim ćelijama virusni materijal opstaje, koliko dugo može da ostane prisutan i pod kojim okolnostima dovodi do oštećenja tkiva. Tek tada će biti moguće razlikovati pacijente kod kojih su tegobe posledica ranije nastalih promena od onih kod kojih se patološki procesi i dalje održavaju.
Ova istraživanja posebno su značajna za ljude koji su nakon kovida smatrani oporavljenima, ali su kasnije razvili dugotrajne zdravstvene probleme. Razumevanje mehanizama koji povezuju preležanu infekciju sa kasnijim oboljenjima moglo bi da omogući ranije otkrivanje komplikacija i razvoj ciljane terapije, umesto lečenja isključivo pojedinačnih simptoma.
