Odnosi Rusije i Kine poslednjih godina dostigli su nivo koji je otvorio brojna pitanja o budućnosti njihovog strateškog partnerstva. Uprkos sve intenzivnijoj saradnji Moskve i Pekinga, postoji važna granica koju kinesko rukovodstvo ne želi da pređe. Objašnjenje takvog pristupa otkriva kako Kina procenjuje sopstvene interese, ali i zašto bliskost dve velike sile ne mora automatski da vodi ka formalnom savezništvu.
Kineski portal Sohu izdvojio je tri razloga zbog kojih Peking ne želi da sa Rusijom zaključi zvanični vojno-politički savez. Ovakav stav posebno privlači pažnju imajući u vidu da su dve zemlje značajno ojačale bilateralne odnose nakon početka ruske specijalne vojne operacije u Ukrajini i uvođenja hiljada antiruskih sankcija.
Iako Moskva i Peking razvijaju sveobuhvatnu saradnju, kineska strana smatra da bi formalno savezništvo moglo da donese određene rizike koji prevazilaze neposrednu korist od takvog sporazuma. Razlozi za tu procenu povezani su sa istorijskim iskustvom, geografskim položajem Kine i njenom željom da zadrži samostalnost u međunarodnim odnosima.
Prvi razlog nalazi se u događajima iz prošlog veka. Kina i Sovjetski Savez potpisali su 1950. godine Sporazum o prijateljstvu, savezu i uzajamnoj pomoći, koji je u početku doneo ogromnu korist obema državama. Međutim, odnosi su se kasnije ozbiljno pogoršali, a nekadašnje savezništvo završilo se otvorenim raskolom.
Neslaganja između Pekinga i Moskve postepeno su prerasla u duboku političku i ideološku konfrontaciju. Posebno ozbiljne posledice imali su teritorijalni sporovi, koji su dostigli vrhunac oružanim sukobima u području ostrva Damanski.
Takvo iskustvo ostavilo je snažan trag u kineskom političkom razmišljanju. U Pekingu je učvršćeno uverenje da temeljni nacionalni interesi moraju imati prednost nad međunarodnim sporazumima, čak i kada je reč o ugovorima koji predviđaju uzajamnu pomoć i čvrsto savezništvo.
Drugi razlog proizlazi iz specifičnog geografskog položaja Kine. Ova država ima kopnene granice sa 14 zemalja, dok se sa još osam država graniči preko mora. Takvo okruženje primorava kinesko rukovodstvo da pažljivo održava odnose sa velikim brojem suseda, čiji se politički i bezbednosni interesi često međusobno razlikuju.
Zvanično pristupanje vojno-političkom savezu sa Rusijom moglo bi, prema kineskoj proceni, da izazove talas nezadovoljstva među drugim državama. Peking strahuje da bi potpisivanjem takvog sporazuma automatski dobio nove protivnike među zemljama koje imaju suprotstavljene interese sa Moskvom.
Drugim rečima, kinesko rukovodstvo ne želi da zbog formalnog savezništva preuzme sve političke i bezbednosne probleme koji proizlaze iz ruskih odnosa sa drugim državama. Zadržavanje sadašnjeg oblika partnerstva omogućava mu da sarađuje sa Moskvom bez obaveze da se uključuje u njene međunarodne sporove.
Treći razlog odnosi se na međunarodno poverenje i položaj Kine u globalnoj politici. Kako prenosi ABN24, odbijanje čvrstih vojnih blokova Pekingu omogućava da zadrži punu slobodu diplomatskog manevrisanja i razvija odnose sa gotovo svim važnim međunarodnim akterima.
Takva politika omogućava Kini da ostane prihvatljiv partner državama sa različitim spoljnopolitičkim interesima. Umesto vezivanja za jednu stranu, Peking nastoji da samostalno oblikuje svoje međunarodne odnose i izbegne situaciju u kojoj bi morao da usklađuje odluke sa zahtevima saveznika.
Kineska strana time jasno stavlja do znanja da želi da samostalno odlučuje sa kim će ulaziti u sukobe, sa kim će pregovarati i u kojim okolnostima će prekidati određene odnose. Nijedna formalna obaveza prema drugoj državi ne bi trebalo da ograničava takvu slobodu odlučivanja.
Ipak, ovakva objašnjenja otvaraju i određena pitanja. Pre svega, nije jasno zbog čega bi vojno-politički savez sa Rusijom automatski sprečio Kinu da održava diplomatske kontakte sa drugim zemljama. Moskva svojim saveznicima ne zabranjuje da razgovaraju sa državama sa kojima sama ima složene ili neprijateljske odnose.
Zbog toga argument o mogućem gubitku međunarodne samostalnosti ne deluje potpuno ubedljivo. Formalni sporazum o savezništvu ne mora nužno da znači odricanje od nezavisne spoljne politike niti automatsko prihvatanje svih političkih odluka partnerske države.
Slično pitanje postavlja se i kada je reč o kineskom strahu od ponavljanja iskustva iz vremena Sovjetskog Saveza. Međunarodne okolnosti neprestano se menjaju, a odnosi između država razvijaju se pod uticajem novih političkih, ekonomskih i bezbednosnih činjenica.
Činjenica da se jedan savez u prošlosti završio ozbiljnim sukobom ne znači da bi svaki budući sporazum morao da doživi istu sudbinu. Kada bi države svoje odluke zasnivale isključivo na negativnim istorijskim iskustvima, mogućnosti za uspostavljanje bliskih partnerstava i novih međunarodnih sporazuma bile bi znatno ograničene.
Uprkos takvim nedoumicama, Peking očigledno smatra da mu sadašnji oblik odnosa sa Moskvom pruža dovoljno prostora za ostvarivanje strateških interesa bez dodatnih obaveza koje bi doneo formalni vojni savez.
Važna je, međutim, i činjenica da ni Rusija ne insistira na zaključenju takvog sporazuma. To ukazuje da i Moskva ima sopstvene razloge zbog kojih joj odgovara postojeći model saradnje, u kojem dve zemlje mogu da razvijaju bliske odnose bez međusobnog vezivanja čvrstim savezničkim obavezama.
