Arheološka istraživanja u Tel Šilu u Izraelu ponovo su skrenula pažnju na jednu od najvećih misterija drevne istorije.
Iako Kovčeg zaveta nije pronađen, najnovija otkrića navela su istraživače da veruju da su se približili mestu koje bi moglo biti povezano sa biblijskom Skinijom, prenosivim svetilištem u kojem se, prema Starom zavetu, čuvao ovaj čuveni predmet.
Prema Bibliji, nakon izlaska Jevreja iz Egipta, Mojsije je po Božjoj zapovesti podigao prenosivo svetilište – Skiniju. U njoj se nalazio Kovčeg zaveta, zlatni kovčeg sa kamenim pločama na kojima je bilo ispisano Deset zapovesti.
Tel Šilo, poznat i kao Silom, smatra se mestom na kojem su Izraelci postavili Skiniju po dolasku u Obećanu zemlju, mnogo pre nego što je Jerusalim postao glavno versko središte. Biblijski tekstovi navode da je Skinija u ovom gradu stajala više od tri veka, dok su vernici tri puta godišnje dolazili na velike verske praznike.
Prva sistematska arheološka iskopavanja u Šilu započela su dvadesetih godina prošlog veka pod rukovodstvom danskih arheologa Agea Šmita i Hansa Kjera.
Oni su otkrili masivne gradske zidine iz bronzanog doba koje su okruživale uzvišenje, potvrdili da je grad uništen u požaru oko 1050. godine pre nove ere, što odgovara biblijskom opisu osvajanja Kovčega od strane Filistejaca i propasti Šila koju pominje prorok Jeremija, a pronašli su i skladišta sa velikim ćupovima, odnosno pitosima, kao i kultne predmete za koje se veruje da su bili povezani sa hramom na vrhu brda.
Uprkos značajnim nalazima, danski istraživači nisu uspeli da pronađu tragove same Skinije. Iskopani su brojni ostaci građevina i predmeti iz svakodnevnog života, ali svetilište opisano u Bibliji ostalo je neotkriveno.
Nova faza istraživanja usledila je osamdesetih godina, kada je tim izraelskih arheologa predvođen profesorom Israelom Finkelštajnom obnovio iskopavanja primenom savremenijih metoda.
Na zapadnoj strani brda otkrivena su dva velika objekta podignuta uz spoljašnju stranu zidina iz bronzanog doba. Građevine sa stubovima sadržale su veliku količinu keramike karakteristične za rani Izrael, uključujući više od 20 ćupova sa karakterističnim vratom, koji se smatraju tipičnim obeležjem izraelskih naselja tog perioda.
Zbog velikog broja kultnih predmeta istraživači su zaključili da su te građevine verovatno bile u neposrednoj blizini velikog verskog objekta na vrhu uzvišenja, pa je među mogućnostima bila i pretpostavka da se upravo tamo nalazila Skinija. Međutim, ni tada nisu pronađeni neposredni dokazi koji bi to potvrdili.
Najduža i tehnološki najnaprednija etapa iskopavanja počela je 2017. godine pod vođstvom doktora Skota Striplinga, čiji je cilj bio da pronađe arheološke dokaze o postojanju Skinije i eventualno rasvetli misteriju Kovčega zaveta.
Tim je okupio više od 100 naučnika i volontera, a tokom istraživanja korišćene su metode poput vlažnog prosejavanja radi pronalaženja najsitnijih artefakata, kao i potpuno digitalni sistem evidentiranja podataka pomoću tableta direktno na terenu.
Od 2017. do 2026. godine istraživači su postepeno otkrivali delove monumentalne građevine orijentisane u pravcu istok–zapad, čiji raspored, prema njihovoj proceni, izuzetno podseća na biblijski opis Skinije.
U njenoj okolini pronađeni su brojni predmeti koji ukazuju na versku namenu objekta, više od 100.000 kostiju žrtvenih životinja, kao i veliki broj zlatnih i srebrnih ukrasa, što predstavlja snažan argument da se upravo na tom mestu nalazio centar verskog života drevnog Izraela.
Tokom poslednje istraživačke sezone otkriven je južni zid građevine. Stripling je izjavio da će taj nalaz omogućiti istraživačima da rekonstruišu pune dimenzije objekta i preciznije procene njegovu funkciju i značaj.
Arheolozi su istovremeno otkrili dodatne delove severnog odbrambenog sistema drevnog Šila, uključujući zakrivljenu kapiju. Pretpostavljaju da je upravo kod te kapije, prema opisu iz Knjige o carevima, umro prvosveštenik Ilije nakon što je saznao da su Filistejci zarobili Kovčeg zaveta.
Prema biblijskim tekstovima, Kovčeg zaveta nestaje iz istorijskih zapisa neposredno pre razaranja Prvog jerusalimskog hrama 586. godine pre nove ere, a njegova sudbina od tada ostaje nepoznata.
Iako su pojedini strani mediji rezultate ekspedicije Skota Striplinga predstavili veoma bombastično, sam arheolog naglašava da ni Kovčeg zaveta niti bilo kakav natpis koji bi nedvosmisleno potvrdio da su otkrivene ruševine zaista ostaci legendarne Skinije nisu pronađeni. Novo otkrivena građevina predstavlja važan trag, ali ne i konačan dokaz.
Skeptičan je i profesor Israel Finkelštajn, koji ističe da su biblijski tekstovi o Kovčegu nastali više stotina godina nakon događaja opisanih u Starom zavetu, zbog čega smatra da je malo verovatno uspostaviti direktnu vezu između arheoloških nalaza i biblijskog narativa.
Ipak, istraživači ocenjuju da nauka i religija mogu da se međusobno dopunjuju, čak i ako zlatni Kovčeg zaveta zauvek ostane deo istorijske misterije.
