Arheološka istraživanja ispod Crkve Svetog Groba u Jerusalimu otvorila su novi pogled na prostor koji hrišćanska tradicija vekovima povezuje sa raspećem i sahranom Isusa Hrista.
Radovi sprovedeni tokom obnove poda hrama otkrili su tragove koji pokazuju kako je ovo područje izgledalo pre gotovo dve hiljade godina.
Italijanski arheolozi sa Univerziteta Sapijenca u Rimu, predvođeni Frančeskom Romanom Stasolom, tokom iskopavanja pronašli su drevni pogrebni pejzaž. Rezultati istraživanja objavljeni su u časopisu Liber Annuus, a među nalazima su napušteni kamenolom, zemljišne parcele, grobnice uklesane u stenu i ostaci drevne bašte.
Iskopavanja su počela tri godine ranije u okviru restauracije poda Crkve Svetog Groba. Tokom završne faze radova 2025. godine istraživači su ispod građevine pronašli delove kamenoloma i površine koje su kasnije bile prekrivene zemljom, kao i tragove koji ukazuju da je prostor mogao biti korišćen za uzgoj biljaka.
Pojedini delovi drevnog kamenoloma dostizali su dubinu od šest metara. Nakon prestanka eksploatacije kamena, delovi terena zatrpani su zemljom, što arheolozi povezuju sa mogućom kasnijom poljoprivrednom upotrebom tog prostora.
Posebno su značajni ostaci maslina i vinove loze. Istraživači ih približno datiraju u period smrti Isusa Hrista, koja se tradicionalno smešta u 33. godinu nove ere. Prisustvo vegetacije dobija dodatni značaj zbog opisa mesta raspeća i sahrane u Jevanđelju po Jovanu.
U tom jevanđelju mesto na kojem je Isus razapet opisano je kao prostor uz koji se nalazila bašta, a u njoj nova grobnica u koju prethodno niko nije bio položen. Arheološki nalazi bašte i grobnica uklesanih u stenu zato pokazuju nekoliko podudarnosti sa tim opisom.
Važan je i položaj tadašnjeg kamenoloma. Jevanđelje po Jovanu smešta raspeće blizu Jerusalima, dok se u Poslanici Jevrejima navodi da je Isus razapet izvan gradskih kapija. Arheolozi navode da se u Isusovo vreme upravo na ovom području nalazio kamenolom.
U pronađenoj grobnici, međutim, nisu otkriveni ljudski ostaci. Zbog toga arheološki nalazi ne predstavljaju direktan dokaz da je Isus Hrist bio sahranjen upravo na tom mestu.
Otkriće ipak pokazuje da je područje ispod današnje Crkve Svetog Groba u relevantnom istorijskom periodu imalo karakteristike koje se u nekoliko elemenata poklapaju sa opisima iz Jevanđelja: nekadašnji kamenolom, grobnice uklesane u stenu i prostor sa vegetacijom.
Istorija očuvanja lokaliteta istovremeno svedoči o vekovnoj hrišćanskoj tradiciji poštovanja ovog mesta.
