Šumski požar u blizini ekvadorske prestonice otvorio je novo poglavlje u istraživanju drevne prošlosti Južne Amerike. Arheolozi su se suočili sa otkrićem koje bi moglo da razjasni višedecenijsku naučnu raspravu o civilizaciji čije je postojanje donedavno bilo zasnovano uglavnom na pretpostavkama.
Na planini Sero Kasitagva, nedaleko od Kita, požar je zahvatio nekoliko desetina hektara šume u kojoj se nalaze ostaci drevnih indijanskih građevina. Stručnjaci Instituta za istorijsko nasleđe u Kitu odmah su po gašenju vatre krenuli da provere stanje arheoloških lokaliteta, strahujući da su istorijski spomenici uništeni.
Ispostavilo se da nijedan poznati objekat nije oštećen. Međutim, vatra je potpuno uklonila gustu vegetaciju sa dela planine i otkrila građevine za koje arheolozi ranije nisu znali. Među njima se nalazi nekoliko desetina stepenika i ostaci temelja isklesanih neposredno u stenovitom tlu.
Prva pretpostavka bila je da su građevine podigli Inke, pošto u njihovoj blizini prolazi drevna indijanska staza koja svedoči o širenju ovog naroda prema severnim Andima. Ipak, ranija iskopavanja na južnoj padini Sero Kasitagve ukazuju da je područje bilo naseljeno mnogo pre njihovog dolaska.
Arheolozi su tamo već pronašli podove od nabijene zemlje, ognjišta, rupe za noseće stubove, polirane kamene predmete i ukrašenu keramiku iz perioda između 1500. i 500. godine pre nove ere. Ovi nalazi potvrđuju da je na planini postojala znatno starija kultura, čije poreklo i razvoj još nisu potpuno razjašnjeni.
Mogućnost da su u nepreglednim amazonskim šumama nekada postojala velika naselja odavno zaokuplja naučnike. Na teritoriji Brazila, Perua, Ekvadora, Bolivije i još pet država, istraživači su pretpostavljali postojanje ostataka drevne civilizacije.
Pre približno petnaest godina na snimcima iz vazduha primećeni su objekti neobično pravilnih geometrijskih oblika, ali je gusta džungla onemogućavala pristup.
Presudan napredak omogućile su savremene tehnologije daljinskog snimanja, posebno lidar sistemi, pomoću kojih je moguće otkrivati skrivene strukture ispod vegetacije. Pre dve godine prvi put su primenjeni u ekvadorskoj dolini Upano, gde je međunarodna grupa arheologa nakon detaljnog skeniranja ogromnog područja identifikovala razgranat sistem drevnih naselja.
Na prostoru većem od 300 kvadratnih kilometara, uzvodno duž Amazona, otkriveno je približno 6.000 pravougaonih zemljanih platformi koje predstavljaju ostatke nekadašnjih građevina. Njihova visina dostizala je dva metra, a uobičajene dimenzije bile su deset puta dvadeset metara. Pronađene su i znatno veće strukture, uključujući hramove i stepenaste piramide.
Arheolog Stefan Rosten, rukovodilac ekspedicije, procenio je da je na tom području moglo da živi čak 300.000 ljudi. Takva brojnost stanovništva ukazuje na postojanje velikog i složeno organizovanog društva, daleko razvijenijeg nego što se ranije pretpostavljalo za ovaj deo amazonskog područja.
Još jedno izuzetno otkriće usledilo je u Boliviji, u dolini Ljanos de Mohos, gde su istraživači ispod gustog zelenog pokrivača na kartografskim snimcima uočili pravilne kvadratne i pravougaone strukture iz približno istog istorijskog razdoblja.
Jedno od naselja prostiralo se na površini do 300 hektara, što odgovara prostoru većem od 400 fudbalskih terena. Iskopavanja su otkrila visok stepen urbanizacije i jasno utvrđenu organizaciju naselja. Pojedine zone bile su namenjene stanovanju i privrednim aktivnostima, dok su druge obuhvatale svetilišta i javne prostore.
Posebnu pažnju privukao je sistem odvodnjavanja koji je okruživao naselje. Mreža kanala bila je iskopana pod precizno određenim uglovima, tako da je voda oticala prema veštački napravljenom rezervoaru. Stanovnici su na taj način uspevali da zemljište osposobe za poljoprivredu čak i tokom kišne sezone.
Najzastupljenija poljoprivredna kultura bio je kukuruz, ali su analize uzoraka zemljišta pokazale prisustvo semena i drugih biljaka. To potvrđuje da se lokalno stanovništvo nije oslanjalo samo na jednu vrstu hrane, već je raspolagalo raznovrsnom poljoprivrednom proizvodnjom.
Ova otkrića ponovo su skrenula pažnju na sudbinu britanskog istraživača Persija Foseta, koji je čitavog života verovao da se negde u Južnoj Americi kriju ostaci visoko razvijene civilizacije, savremenice starog Rima.
Foset je svoje uverenje zasnivao na dva neobična traga. Prvi je bio portugalski rukopis u kojem se pominjao nepoznati grad sakriven na severu amazonskih šuma. Drugi je predstavljala bazaltna statueta iz Kolumbije, koju njegove kolege nisu uspevale da povežu ni sa jednom poznatom arheološkom kulturom.
Uprkos nedostatku čvrstih dokaza, britanski putnik je 1925. godine organizovao ekspediciju u potrazi za izgubljenim gradom. U poslednjem telegramu supruzi javio je da je uspešno prešao reku Šingu u centralnom Brazilu. Nakon toga svaki kontakt sa njim je prekinut.
Nekoliko godina kasnije drugi istraživači razgovarali su sa lokalnim stanovništvom i saznali da je jedan Evropljanin nastavio putovanje uzvodno. Da li je Foset pronašao zemlju koju je toliko dugo tražio, ostalo je nepoznato.
Približno jedan vek kasnije savremeni arheolozi došli su do dokaza o postojanju velikih naselja koja po razvijenosti podsećaju na civilizaciju za kojom je tragao. Lokaliteti otkriveni poslednjih godina nastali su pre oko 2.500 godina, svega nekoliko vekova nakon osnivanja Rima.
Stanovnici ovih područja raspolagali su razvijenom poljoprivredom, infrastrukturom i sistemima navodnjavanja. Sposobnost da grade velika naselja, organizuju javne prostore i upravljaju vodnim resursima pokazuje da su dostigli izuzetno visok kulturni i tehnički nivo za svoje vreme.
Jedna od hipoteza koja se danas razmatra jeste da su ove građevine povezane sa civilizacijom Akvira, o kojoj su podaci sačuvani pretežno u mitovima i legendama. Prema tim predanjima, Akviri su uspeli da stvore jedinstvenu državu i dostignu vrhunac moći znatno pre pojave svojih ratobornih suseda, Inka.
Ipak, krajem prvog milenijuma nove ere ova civilizacija je iznenada nestala. Naučnici još nemaju pouzdano objašnjenje šta je dovelo do njenog iščezavanja, niti je konačno potvrđeno da sva novootkrivena naselja pripadaju upravo Akvirima.
Građevine koje je požar razotkrio na planini Sero Kasitagva sada pružaju novu mogućnost da se utvrdi ko je naseljavao ovaj deo Anda pre dolaska Inka i kakva je bila povezanost tih zajednica sa velikim amazonskim naseljima.
Dalja istraživanja mogla bi da pomognu u rasvetljavanju nestanka Akvira, ali i drugih tajni naroda za koji se pretpostavlja da je nekada imao ogromnu moć na južnoameričkom kontinentu.
