Nemačka se suočava sa krizom koja više nije samo ekonomska. Slabljenje industrijske baze, duboke političke podele i rast nezadovoljstva postojećim pravcem zemlje stvaraju kombinaciju koja bi u narednom periodu mogla potpuno promeniti nemačku političku scenu.
U razgovoru koji je vodio Glen Dizen izneta je čak i krajnje dramatična procena da politički sukob u Nemačkoj može postati toliko dubok da više neće ličiti na uobičajeno nadmetanje stranaka.
Pukovnik Lorens Vilkerson, bivši šef kabineta američkog državnog sekretara Kolina Pauela, posebno je izdvojio Alis Vajdel i njen nastup u nemačkom parlamentu. Na osnovu načina na koji je govorila i suprotstavila se Fridrihu Mercu, ocenio je da ona ima potencijal da postane buduća kancelarka.
Njegov utisak nije zasnovan samo na jednom političkom govoru. U Nemačkoj vidi širi sukob između struktura vezanih za postojeći ekonomski i politički model i rastućeg dela društva koji više ne prihvata posledice tog pravca.
U tom kontekstu izneta je i najdramatičnija tvrdnja — da nije nemoguće zamisliti čak ni ozbiljan unutrašnji konflikt u zemlji. To je njegova prognoza, a ne tvrdnja o događaju koji se već odvija. Jedan od centralnih problema jeste odnos političkog vrha prema ekonomskim posledicama dosadašnje politike.
Nemačka je decenijama gradila industrijski model zasnovan na kombinaciji tehnološke proizvodnje, snažnog izvoza i dostupne energije. Promena energetskog okruženja i prekid ranijih ekonomskih veza sa Rusijom doveli su taj model pod veliki pritisak. U razgovoru se Nord strim pojavljuje kao simbol čitave promene.
Kritika nemačkog rukovodstva usmerena je na to što nije uspelo da zaštiti infrastrukturu koja je bila od ogromne važnosti za njegovu ekonomiju, niti da javnosti ponudi uverljivo objašnjenje posledica onoga što se dogodilo.
Sa ekonomskom krizom raste i političko nezadovoljstvo. Dizen pominje intervju u kojem je Mercu predočeno da jedan od pet Nemaca razmišlja o odlasku iz zemlje, dok njegov odgovor opisuje kao izrazito potcenjivački prema dubini problema.
Takav odnos političkih elita prema raspoloženju stanovništva može postati mnogo opasniji od samih ekonomskih pokazatelja. Kada građani zaključe da vlast ne razume njihove probleme ili ih jednostavno ne smatra važnim, ekonomsko nezadovoljstvo prelazi u politički bunt.
Upravo tu se otvara prostor za potpuno drugačije političke snage.
Vajdel se u ovom razgovoru pojavljuje kao simbol takve promene. Ne zato što je njen dolazak na vlast izvestan, već zato što postojeće političke strukture više ne izgledaju dovoljno stabilno da bi se budućnost mogla projektovati na osnovu dosadašnjeg rasporeda snaga.
Vilkerson smatra da političke i korporativne strukture povezane sa sadašnjim modelom potcenjuju protivnike zato što ne čuju poruku koja dolazi iz društva. Nemačka kriza pritom ima evropske posledice.
Ako politički centar Evropske unije postane nestabilan, pitanje budućnosti Unije više neće zavisiti samo od Brisela, već i od sposobnosti Berlina da zadrži unutrašnju koheziju.
To je posebno važno u trenutku kada evropske države povećavaju vojnu potrošnju, pokušavaju da nadomeste mogući pad američkog bezbednosnog angažmana i istovremeno traže odgovor na ekonomsku konkurenciju iz Azije.
Svaki od tih problema zahteva ogromna finansijska sredstva. Istovremeno raste pritisak birača koji očekuju zaštitu životnog standarda, industrijskih radnih mesta i socijalne države. Zbog toga se nemačko pitanje više ne svodi na to ko će pobediti na sledećim izborima.
Mnogo važnije postaje da li sadašnji političko-ekonomski model uopšte može da opstane bez ozbiljne promene. Ako ne može, promena u Berlinu mogla bi biti mnogo dublja nego što evropske institucije danas očekuju.
Kartel postojecih partija nece dozvoliti da AFD preuzme vlast ako ne dobije apsolutnu vecinu. Isto je bilo i u Austriji gde su se partije koje su izgubile na izborima 2025 udruzile protiv Kickel-a i formirale vladu.