U potopljenim ostacima drevne Aleksandrije arheolozi su došli do neobičnog otkrića koje otvara nova pitanja o životu na egipatskom dvoru i upravljanju jednim od najpoznatijih građevinskih poduhvata antičkog sveta.
Tokom podvodnih istraživanja ruševina palate povezane sa egipatskom kraljicom Kleopatrom VII pronađen je bronzani prsten sa ugraviranim prikazom Aleksandrijskog svetionika, jednog od sedam čuda antičkog sveta. Predmet potiče iz drugog veka nove ere, a njegovo mesto pronalaska posebno je zainteresovalo istraživače.
Prsten je otkriven kod ostrva Antirodos, u potopljenom delu nekadašnje velike aleksandrijske luke, poznate pod nazivom Portus Magnus. Francuski podvodni arheolog Frank Godio i njegov tim iz Evropskog instituta za podvodnu arheologiju godinama istražuju ovo područje, u kojem se nalaze ostaci kraljevskih palata, hramova i pristaništa.
Antirodos je nekada pripadao kraljevskoj četvrti dinastije Ptolemejevića, koja je Egiptom vladala gotovo tri veka. Antički geograf Strabon opisao je ovo područje u prvom veku pre nove ere kao rezidenciju egipatskih vladara. Danas se njegovi ostaci nalaze ispod morske površine, zatrpani sedimentima koji su tokom vekova prekrili nekadašnji politički centar Aleksandrije.
Posebnu vrednost otkriću daje činjenica da je u pitanju prsten-pečatnjak, čija je prednja strana ukrašena prikazom Aleksandrijskog, odnosno Faroskog svetionika. Egipatsko Ministarstvo turizma i starina saopštilo je da je to prvi poznati prikaz ovog antičkog čuda ugraviran na takvoj vrsti predmeta.
Predstave svetionika ranije su otkrivene na novcu iz drugog veka nove ere, ali do sada nije bio poznat primer na prstenu-pečatnjaku. Takvi predmeti mogli su da služe za potvrđivanje dokumenata i označavanje službene prepiske, što otvara mogućnost da je novootkriveni primerak imao administrativnu namenu.
Godio smatra da mesto pronalaska daje ovom predmetu dodatni istorijski značaj. Prsten je otkriven tokom iskopavanja legendarne palate na Antirodosu, koja je nekada predstavljala središte vlasti, zbog čega postoji mogućnost da su se u njoj nalazile administrativne ustanove povezane sa upravljanjem Aleksandrijskim svetionikom.
Arheolozi zato razmatraju pretpostavku da je prsten pripadao službeniku koji je učestvovao u nadzoru nad radom svetionika. Za sada, međutim, nije utvrđen identitet njegovog vlasnika, niti postoje neposredni dokazi o funkciji koju je obavljao.
Prsten potiče iz perioda koji je znatno kasniji od Kleopatrine vladavine. Poslednja vladarka dinastije Ptolemejevića umrla je 30. godine pre nove ere, približno dva veka pre nastanka pronađenog predmeta, tako da se on ne može povezati sa njom lično.
Ipak, otkriven je upravo na prostoru palate u kojoj je Kleopatra živela i koju je dobro poznavala. Arheološki nalazi ukazuju da je nekadašnji kraljevski kompleks zadržao značaj i nakon propasti dinastije, kada je Egipat postao deo Rimskog carstva.
Aleksandrijski svetionik podignut je oko 280. godine pre nove ere, za vreme vladavine egipatskog kralja Ptolemeja II. Nalazio se na ostrvu Faros, na prilazu aleksandrijskoj luci, i predstavljao je jedno od najznačajnijih dostignuća antičkog graditeljstva.
Njegova visina premašivala je 100 metara, što ga je činilo jednom od najviših građevina drevnog sveta. Tokom gotovo 1.600 godina služio je kao orijentir pomorcima koji su prilazili jednoj od najprometnijih luka Sredozemlja.
Serija snažnih zemljotresa postepeno je oštetila konstrukciju, a svetionik je konačno razoren u 14. veku. Krajem 15. veka mamelučki sultan Kajtbej podigao je na istom mestu tvrđavu, koristeći i kamenje iz ruševina nekadašnjeg svetionika.
Prsten sa njegovim prikazom nije jedino značajno otkriće iz potopljenog kraljevskog kompleksa. Tokom prethodnih istraživanja pronađeni su predmeti koji pružaju uvid u svakodnevni život, trgovinu, verske običaje i pomorske aktivnosti stanovnika antičke Aleksandrije.
Među posebno neobičnim nalazima nalaze se pletene korpe stare približno 2.400 godina, u kojima su sačuvani plodovi palme dum i semenke grožđa. O njihovom otkriću objavljeno je 2021. godine, a utvrđeno je da su predstavljale deo pogrebnih darova. U neposrednoj blizini pronađena je i uvezena grčka keramika.
Iste godine istraživači su otkrili retku ptolemejevsku galiju dugu približno 25 metara. Njena konstrukcija pokazuje kombinaciju grčkih brodograditeljskih tehnika i rešenja prilagođenih uslovima plovidbe Nilom i njegovom deltom.
Brod je imao ravno dno, karakteristično za plovila namenjena plitkim vodama. Istraživači smatraju da je potonuo kada se u drugom veku pre nove ere obrušio deo obližnjeg hrama posvećenog egipatskom bogu Amonu.
Nova otkrića usledila su 2023. godine, kada su tokom istraživanja hramskog kompleksa pronađeni srebrni ritualni instrumenti, zlatni nakit i alabasterske posude korišćene za čuvanje mirisa i masti. U blizini je otkriveno i grčko svetilište posvećeno boginji Afroditi, sa bronzanim i keramičkim predmetima.
Tokom 2025. godine podvodni arheolozi pronašli su dodatne skulpture i ostatke antičkih građevina. Među predmetima su bili sfinga od kvarca sa kartušom faraona Ramzesa II, granitna figura i mermerna statua rimskog velikodostojnika.
Ovi nalazi dokumentuju bliske veze egipatske i grčke zajednice na nekadašnjoj obali Aleksandrije. Različiti verski simboli, umetnički stilovi i predmeti svakodnevne upotrebe svedoče o dugotrajnom kulturnom prožimanju stanovništva ovog važnog mediteranskog grada.
Veliki deo antičke Aleksandrije završio je pod vodom usled zemljotresa i postepenog sleganja tla. Nekadašnja pristaništa, stambene četvrti, hramovi i kraljevske rezidencije danas čine prostrano podvodno arheološko nalazište koje se sistematski istražuje već decenijama.
Godio je pronalazak prstena opisao kao izuzetno lepo otkriće, ističući da potopljena Aleksandrija čuva tragove ne samo Kleopatrinog života već i celokupne dinastije Ptolemejevića. Svaki novi predmet omogućava preciznije razumevanje načina na koji su funkcionisale državne institucije, trgovina i verski život antičkog grada.
Ukoliko se budućim istraživanjima potvrdi da je bronzani pečatnjak pripadao službeniku zaduženom za svetionik, arheolozi bi dobili dragoceno materijalno svedočanstvo o administraciji koja je održavala jedno od sedam čuda antičkog sveta. Takva veza za sada ostaje pretpostavka, ali položaj nalazišta i jedinstveni prikaz na prstenu daju osnov za njeno dalje proučavanje.
