Nove aktivnosti kineskih plovila u vodama istočne Azije izazvale su oštru reakciju Vašingtona i pojačale strahovanja od opasnog razvoja događaja u jednom od najosetljivijih regiona sveta.
Američki Stejt department ocenio je kineske pomorske operacije istočno od Tajvana kao ozbiljno destabilizujuće, nakon što je otkriveno prisustvo ribarskog plovila za koje se sumnja da pripada kineskoj pomorskoj miliciji. Posebnu zabrinutost izaziva mogućnost da Peking takvim aktivnostima ispituje uslove za buduću pomorsku blokadu ostrva.
Plovilo pod oznakom Minfudingju 07902 primećeno je sredinom avgusta, više od 30 nautičkih milja od obale okruga Hualijen. Prema podacima tajvanske kompanije Apeks avijejšn, koja je pratila njegovo kretanje, u blizini su se nalazili i brod kineske obalske straže i istraživačko plovilo.
Američki Stejt department saopštio je da Kina pokušajima uspostavljanja nadležnosti nad pomorskim područjima kojima Tajvan upravlja više od sedam decenija dodatno povećava napetosti. Vašington je pozvao Peking da prekine pritisak na ostrvo i započne ozbiljan dijalog sa njegovim demokratski izabranim vlastima.
Tajvansko Ministarstvo odbrane smatra da Kina koristi pomorske patrole, naučna istraživanja i druge civilne aktivnosti kako bi postepeno proširila svoje prisustvo bez izazivanja otvorenog vojnog sukoba. Takve operacije, prema oceni tajvanskih vlasti, istovremeno služe osporavanju nadležnosti njihovih pomorskih institucija.
Posebnu pažnju privlači geografski položaj područja u kojem su brodovi primećeni. Istočna obala Tajvana okrenuta je Tihom okeanu i predstavlja važan pravac za dopremanje pomoći i snabdevanje ostrva u slučaju vojnog sukoba.
Upravo zbog toga tajvanski zvaničnici strahuju da kombinovanje vojnih, paravojnih i civilnih plovila predstavlja pripremu za moguće ograničavanje pomorskog saobraćaja. Takav scenario mogao bi da ugrozi pristup ostrvu čak i bez neposrednog napada na njegovu teritoriju.
Kineska pomorska milicija obuhvata i ribarske brodove čije posade prolaze posebnu obuku i mogu da sarađuju sa državnim bezbednosnim strukturama. Slična plovila već decenijama imaju ulogu u kineskim aktivnostima u spornim područjima Južnog kineskog mora.
Tajvanska obalska straža potvrdila je da su praćena plovila ostala izvan ograničenih voda i da je njihovo kretanje bilo pod nadzorom. Time nije potvrđeno neposredno kršenje tih granica, ali zabrinutost zbog širenja kineskih operacija nije otklonjena.
Napetosti nisu ograničene samo na pomorske aktivnosti. Tajvansko Ministarstvo odbrane saopštilo je 10. oktobra da je tokom prethodna 24 sata registrovalo 21 let kineskih vojnih aviona, sedam ratnih brodova i dva državna plovila u okolini ostrva.
Od ukupnog broja registrovanih letova, 13 je prešlo srednju liniju Tajvanskog moreuza i ušlo u delove tajvanske zone identifikacije protivvazdušne odbrane.
Kina smatra Tajvan delom svoje teritorije i ne priznaje njegovu zasebnu državnu nadležnost. Tajvanske vlasti odbacuju takve zahteve, dok Sjedinjene Države nastavljaju da podržavaju odbrambene sposobnosti ostrva.
Zabrinutost zbog kineskih pomorskih aktivnosti ranije su izrazile i Velika Britanija, Francuska i Nemačka, upozoravajući na posledice po regionalnu stabilnost i slobodu plovidbe.
Najnoviji razvoj događaja pokazuje da se spor oko Tajvana sve više prenosi i na pomorske pravce istočno od ostrva. Za sada nema potvrde da je Kina donela odluku o blokadi, ali upravo mogućnost postepenog uspostavljanja kontrole nad tim područjem predstavlja centralni razlog za uzbunu u Vašingtonu i Tajpeju.
