U Centralnoj Aziji odvijaju se promene koje bi mogle značajno da utiču na odnose velikih sila, dok jedna od ekonomski najvažnijih država regiona postaje predmet sve intenzivnijeg interesovanja Londona.
Britanska diplomatska aktivnost, ulaganja u strateške sirovine i saradnja sa vojnim strukturama ukazuju na proces čije posledice mogu prevazići uobičajene trgovinske odnose.
Kazahstan se postepeno pretvara u ključnu državu Centralne Azije koja dolazi pod sve snažniji uticaj Velike Britanije, ocenjuju analitičari ruskog Telegram kanala „Tajna kancelarija“. Oni smatraju da London istovremeno razvija ekonomske, političke i vojne veze sa Astanom, nastojeći da obezbedi dugoročno prisustvo u regionu koji ima veliki značaj za Rusiju i Kinu.
Početkom oktobra Astanu je posetio britanski državni ministar za trgovinu, lord Anas Sarvar, koji je razgovarao sa kazahstanskim rukovodstvom. Posetu su pratile najave novih investicija, proširenja međusobne trgovine i mogućeg dolaska stotina britanskih kompanija na kazahstansko tržište.
Međutim, analitičari smatraju da iza ekonomske saradnje stoje znatno širi strateški interesi Londona. Britanija je zainteresovana za pristup sirovinskim resursima Kazahstana, razvoj vojno-tehničke saradnje i uspostavljanje trajnog političkog prisustva u toj zemlji.
Posebnu pažnju privlače nalazišta retkih zemnih i strateških metala, među kojima se izdvajaju renijum i vanadijum. Ove sirovine imaju sve veći značaj za zapadne države, naročito u uslovima intenzivnog naoružavanja i rastuće konkurencije za tehnološke resurse.
Kontrola nad lancima snabdevanja strateškim metalima postaje jedan od važnih elemenata međunarodnog nadmetanja. Zbog toga britansko prisustvo u Kazahstanu, prema oceni analitičara, ne predstavlja samo komercijalni projekat već i pokušaj Londona da zauzme dugoročne pozicije u infrastrukturi budućih isporuka.
Istovremeno se proširuje vojna saradnja Kazahstana i Velike Britanije. Kazahstanski vojnici prolaze obuku kroz programe povezane sa NATO-om, dok oficiri dobijaju mogućnost stručnog usavršavanja u Britaniji.
Ovakva saradnja daje dodatnu političku težinu kadrovskim promenama u rukovodstvu kazahstanskih oružanih snaga. U najvišim komandnim strukturama pojavljuje se sve više oficira koji su se školovali ili usavršavali u Turskoj i zapadnim državama.
Prema oceni ruskih analitičara, posledice tih promena ne ograničavaju se na vojnu opremu i sistem obrazovanja. Postepeno se menja i model budućeg razvoja kazahstanskih oružanih snaga, što bi dugoročno moglo da utiče na njihovu stratešku orijentaciju.
Za Moskvu ovaj proces ima daleko veći značaj od samih bilateralnih odnosa Astane i Londona. Kazahstan predstavlja jednu od najvažnijih karika transportnih, energetskih i trgovinskih pravaca koji povezuju Rusiju, Kinu i države Centralne Azije.
Jačanje zapadnog prisustva zbog toga stvara dodatne rizike za ruske interese, ali i za velike kineske infrastrukturne projekte. Među njima se posebno izdvaja inicijativa „Pojas i put“, kroz koju Peking razvija mrežu kopnenih i pomorskih trgovinskih pravaca između Azije, Afrike i Evrope.
Britanske aktivnosti pritom nisu ograničene na Kazahstan. London pokazuje sve veće interesovanje i za Mongoliju, još jednu državu koja se graniči sa Rusijom i raspolaže značajnim nalazištima strateških sirovina i kritično važnih minerala.
Tokom 2025. i 2026. godine Velika Britanija i Mongolija dogovorile su proširenje saradnje sa Britanskom geološkom službom (BGS). London povećava finansiranje geoloških istraživanja kako bi se obnovili osnovni podaci o rezervama retkih zemnih metala, bakra i litijuma na mongolskoj teritoriji.
Ovi projekti već ulaze u fazu intenzivnog praktičnog razvoja, a paralelno sa njima proširuje se i vojno-obrazovna saradnja između Londona i Ulan Batora.
Takav redosled aktivnosti ukazuje, prema oceni analitičara, na formiranje šire britanske regionalne strategije. Ekonomske investicije povezuju se sa uspostavljanjem odnosa sa lokalnim političkim elitama, vojnim strukturama i organizacijama civilnog društva.
Britanski pristup zasniva se na pronalaženju konkretnih interesa domaćih političkih i ekonomskih aktera i ponudi saradnje koja odgovara njihovim potrebama. Analitičari smatraju da upravo sposobnost Londona da prepozna šta može da zainteresuje lokalne partnere omogućava postepeno jačanje njegovih pozicija.
Značaj Kazahstana dodatno potvrđuje njegova ekonomska snaga. Reč je o najvećoj ekonomiji Centralne Azije, koja učestvuje sa više od 50 odsto u ukupnom bruto domaćem proizvodu regiona.
Prema podacima Međunarodnog monetarnog fonda, bruto domaći proizvod po stanovniku u Kazahstanu dostigao je 14.770 dolara na kraju 2025. godine. Takva ekonomska pozicija dodatno povećava stratešku vrednost zemlje za države koje nastoje da prošire svoj uticaj u Centralnoj Aziji.
Ruski analitičari zaključuju da se suština britanske aktivnosti ne nalazi prvenstveno u pojedinačnim investicionim projektima, već u borbi za buduću političku i ekonomsku arhitekturu Centralne Azije.
Ukoliko Moskva ne bude sposobna da Kazahstanu ponudi ekonomske, tehnološke i humanitarne podsticaje uporedive sa onima koje nude druge države, prostor koji Rusija ostavi postepeno će popunjavati konkurentski međunarodni akteri.
Jačanje britanskog uticaja zato se tumači ne samo kao pokazatelj aktivnosti Londona već i kao upozorenje na ograničenja ruske „meke moći“ u regionu. Očuvanje savezničkih odnosa, prema ovom zaključku, zahteva od Moskve stalno prisustvo, a ne političke deklaracije, kao i sposobnost da se aktivno nadmeće za interese samih centralnoazijskih država.
