Duboko u središtima galaksija odvijaju se procesi čije posledice mogu biti mnogo ozbiljnije nego što se ranije pretpostavljalo, a nova naučna saznanja otvaraju pitanja o opstanku života na planetama udaljenim hiljadama svetlosnih godina.
U centru gotovo svake galaksije nalazi se supermasivna crna rupa. Astronomi već dugo znaju za njihovo postojanje, ali novo istraživanje pokazuje da njihovo aktiviranje može predstavljati ogromnu opasnost čak i za planete koje se nalaze u nastanjivoj zoni svojih zvezda, odnosno na udaljenosti koja omogućava postojanje tečne vode.
Kada supermasivna crna rupa počne intenzivno da privlači gas i prašinu, oko nje nastaje izuzetno zagrejan disk materije. Ovakvo stanje naziva se aktivno galaktičko jezgro, poznato pod skraćenicom AGN. Tokom tog procesa oslobađaju se ogromne količine energije i čestica koje stvaraju takozvane galaktičke vetrove.
Astronomi sa rimskog Univerziteta Tor Vergata sproveli su kompjuterske simulacije kako bi utvrdili kakav uticaj ovi procesi mogu imati na atmosfere udaljenih planeta. Rezultati njihovog istraživanja objavljeni su u naučnom časopisu The Astrophysical Journal.
Pokazalo se da galaktički vetrovi mogu snažno zagrevati gornje slojeve planetarnih atmosfera i ubrzavati gubitak gasova koji odlaze u svemir. Međutim, još ozbiljniju opasnost predstavlja njihova sposobnost da uništavaju ozonski omotač, koji štiti površinu planete od štetnog ultraljubičastog zračenja.
Prema rezultatima simulacija, supermasivne crne rupe čija masa premašuje 100 miliona masa Sunca mogu izazvati gotovo potpuno uništenje ozonskog omotača čak i na planetama udaljenim hiljadama svetlosnih godina.
Posledice takvog razvoja događaja bile bi katastrofalne za složene oblike života. Bez zaštitnog sloja ozona, ultraljubičasto zračenje matične zvezde nesmetano bi dopiralo do površine planete, čineći opstanak razvijenih organizama praktično nemogućim.
To znači da čak ni povoljan položaj planete u nastanjivoj zoni ne predstavlja garanciju da na njoj može opstati život. Svet koji ima odgovarajuću temperaturu i uslove za postojanje tečne vode mogao bi postati potpuno negostoljubiv ukoliko se nalazi preblizu aktivnom galaktičkom jezgru. Njegova atmosfera mogla bi biti ozbiljno oštećena, dok bi površina bila izložena razornom ultraljubičastom zračenju.
U takvim okolnostima najveće šanse za opstanak imali bi organizmi koji žive u okeanima, jer voda može blokirati deo opasnog zračenja.
Ipak, galaktički vetrovi nisu jedina pretnja koju predstavljaju aktivne supermasivne crne rupe. Posebno opasni mogu biti mlazevi plazme, poznati kao džetovi, koji se izbacuju iz njihovog neposrednog okruženja i proizvode snažno rendgensko i gama-zračenje.
Fotoni ovih vrsta zračenja imaju ogromnu energiju i mogu razarati molekule u atmosferama planeta, uključujući i one koji čine ozonski omotač. Njihovo dejstvo može biti razorno čak i na udaljenostima koje se mere desetinama hiljada svetlosnih godina.
Astronomi su već zabeležili izuzetno upečatljiv primer takvog fenomena u galaktičkom sistemu 3C 321. U njemu supermasivna crna rupa jedne galaksije izbacuje snažan mlaz plazme usmeren prema susednoj galaksiji, koja se nalazi na udaljenosti od približno 20.000 svetlosnih godina.
Uprkos ogromnom rastojanju između njih, energija ovog mlaza toliko je velika da bi mogla uništiti ozonski omotač bilo koje planete koja se nalazi na njegovoj putanji, i to za samo nekoliko meseci.
Astronomi američke svemirske agencije NASA veću galaksiju u ovom sistemu nazvali su „Galaksija Zvezde smrti“, zbog njenog moćnog energetskog mlaza usmerenog prema manjem galaktičkom pratiocu.
Ovaj neobičan kosmički fenomen otkriven je zahvaljujući zajedničkim posmatranjima svemirskih i zemaljskih teleskopa, čiji su podaci omogućili astronomima da registruju džinovski mlaz i njegov pravac.
Nova saznanja imaju veliki značaj za astrobiologiju, naučnu oblast koja proučava mogućnosti postojanja života izvan Zemlje. Dosadašnja potraga za nastanjivim svetovima uglavnom se oslanjala na osobine zvezde oko koje planeta kruži, njenu udaljenost od matične zvezde i uslove koji bi omogućili postojanje vode.
Međutim, rezultati istraživanja pokazuju da će naučnici morati da razmatraju i aktivnost supermasivne crne rupe u centru galaksije kojoj određena planeta pripada. Čak i svet sa naizgled idealnim uslovima za razvoj života mogao bi postati nenastanjiv ukoliko njegova galaksija prolazi kroz period intenzivne aktivnosti centralne crne rupe.
Posebno pitanje odnosi se na naš Mlečni put i mogućnost da se slični procesi jednog dana dogode u njegovom središtu.
U centru naše galaksije nalazi se supermasivna crna rupa Strelac A\*, koja je trenutno relativno mirna. Za razliku od aktivnih galaktičkih jezgara, ona se sada nalazi u stanju koje astronomi često opisuju kao uspavano.
Naučnici smatraju da je Strelac A\* u prošlosti mogao prolaziti kroz periode znatno veće aktivnosti i uticati na unutrašnje oblasti Mlečnog puta. Ipak, položaj Sunčevog sistema predstavlja važnu okolnost kada se procenjuju potencijalne posledice takvih događaja po Zemlju.
Naša planeta nalazi se daleko od galaktičkog centra, u spoljašnjim oblastima Mlečnog puta. Rastojanje između Sunčevog sistema i Strelca A\* iznosi približno osam kiloparseka, odnosno nešto više od 26.000 svetlosnih godina.
Prema proračunima, uticaj aktivne supermasivne crne rupe može biti primetan na udaljenostima od oko hiljadu svetlosnih godina, pa i znatno dalje, u zavisnosti od njene mase i intenziteta aktivnosti. Ipak, čak ni planete koje se nalaze unutar takve zone nisu automatski osuđene na potpuni gubitak atmosfere i nestanak svih oblika života.
To znači da eventualno ponovno aktiviranje Strelca A\* ne bi samo po sebi predstavljalo neposrednu smrtnu presudu za Zemlju. Velika udaljenost Sunčevog sistema od galaktičkog centra značajno umanjuje mogućnost da najrazorniji efekti takvog procesa dopru do naše planete.
Čovečanstvo, prema tome, ima dve važne prednosti: supermasivna crna rupa u središtu Mlečnog puta trenutno je relativno mirna i veoma udaljena od Zemlje, dok Sunce nastavlja da emituje energiju na stabilan način. Upravo te okolnosti doprinose tome da naša planeta ostaje zaštićena od najopasnijih posledica aktivnosti galaktičkog centra.
