U kineskim brodogradilištima odvija se projekat koji privlači sve veću pažnju američkih vojnih analitičara, dok satelitski snimci otkrivaju razmere tehnoloških i vojnih ambicija Pekinga.
Kina ubrzava razvoj ratne mornarice izgradnjom novog nosača aviona tipa 004, koji bi mogao da postane najveći brod te vrste napravljen izvan Sjedinjenih Američkih Država. Satelitski snimci brodogradilišta u Dalijenu, u severoistočnoj kineskoj pokrajini Ljaoning, ukazuju na mogućnost da će nosač biti dug do 339 metara i opremljen nuklearnim pogonom.
Ukoliko se ove procene potvrde, kineska mornarica dobila bi brod čije bi se dimenzije i tehnološke mogućnosti približile američkim nosačima aviona klase „Džerald Ford”. Reč je o projektu koji bi predstavljao značajan iskorak u razvoju kineskih pomorskih snaga, posebno kada je reč o sposobnosti izvođenja operacija na velikim udaljenostima od matičnih baza.
Peking još nije zvanično potvrdio ni oznaku novog nosača, ni vrstu njegovog pogona, niti druge ključne tehničke karakteristike. Međutim, analize satelitskih snimaka koje su objavili Centar za strateške i međunarodne studije (CSIS) i odbrambeni časopis „Džejns” pokazuju da se u Dalijenu gradi plovilo znatno veće od postojećih kineskih nosača aviona, prenosi portal „19fortifajv”.
Pripreme brodogradilišta za veliki projekat bile su vidljive još tokom 2024. godine, dok je izgradnja, prema dostupnim izveštajima, počela početkom 2025. Satelitski snimci objavljeni u septembru pokazali su da je završen pramčani deo broda, što predstavlja jednu od važnih faza njegove izgradnje.
Posebnu pažnju stručnjaka privukla su dva velika odeljka unutar trupa, uočena na ranijim snimcima. Svaki od njih ima približne dimenzije 15 puta 15 metara, a njihov položaj i konstrukcija otvorili su pitanje da li Kina prvi put gradi nosač aviona na nuklearni pogon.
Stručnjaci CSIS-a ocenili su da bi ove prostorije mogle da budu namenjene smeštaju nuklearnih reaktora. Njihove dimenzije i raspored odgovaraju zaštićenim prostorijama kakve postoje na američkim nuklearnim nosačima aviona, uključujući zaštitu od zračenja. Ipak, zaključak je zasnovan isključivo na analizi satelitskih snimaka i nije potvrđen zvaničnim informacijama kineskih vlasti.
Ako bude projektovan po uzoru na američku klasu „Džerald Ford”, novi kineski nosač mogao bi da ima deplasman od približno 100.000 tona pri punom opterećenju. Time bi ušao u kategoriju najvećih ratnih brodova na svetu.
Pored mogućeg nuklearnog pogona, jedna od najvažnijih tehnoloških karakteristika tipa 004 trebalo bi da bude elektromagnetni sistem za lansiranje aviona, poznat kao EMALS. Takav sistem omogućava efikasnije poletanje letelica sa palube i povećava broj vazdušnih operacija koje nosač može da izvede u određenom vremenskom periodu.
Kina je ovu tehnologiju već primenila na nosaču aviona „Fuđijen”, koji raspolaže sa tri elektromagnetna katapulta. Novi tip 004 mogao bi da ima četiri, čime bi se dodatno povećala brzina lansiranja aviona i ukupna operativna sposobnost broda.
Pojedini američki obaveštajni analitičari ranije su optuživali Kinu da je tehnologiju EMALS ukrala od Sjedinjenih Američkih Država. Međutim, ove optužbe nisu potvrđene kao utvrđene činjenice.
Veće dimenzije novog nosača omogućile bi i znatno brojniju vazduhoplovnu grupu. Vojni analitičar organizacije „Difens prioritis” Lajl Goldstajn procenjuje da bi tip 004 mogao da nosi između 75 i 90 letelica, dok se kapacitet nosača „Fuđijen” procenjuje na 50 do 60 aviona.
Među letelicama koje bi mogle da budu raspoređene na novom brodu nalaze se kineski stelt lovci J-35, unapređene verzije lovca J-15, avioni za rano upozoravanje KJ-600, helikopteri i bespilotne letelice. Takav sastav omogućio bi istovremeno izvođenje različitih vazdušnih zadataka, od borbenih operacija do nadzora velikih pomorskih područja.
Posebno značajnu ulogu imao bi avion KJ-600, namenjen ranom otkrivanju ciljeva, vazdušnom nadzoru i koordinaciji operacija. Njegova funkcija bila bi slična američkom avionu E-2D „Hokaj”, koji se koristi za praćenje situacije u vazdušnom prostoru i upravljanje vazduhoplovnim operacijama sa nosača aviona.
Razvoj tipa 004 ne odvija se izolovano. Kina istovremeno gradi veće brodove za snabdevanje, čiji je zadatak da obezbede duže delovanje nosača aviona i njihovih pratećih pomorskih grupa daleko od kineske obale.
Ti brodovi omogućili bi dopunu goriva za avione, municije i drugih neophodnih zaliha tokom dugotrajnih operacija. Time bi kineska mornarica mogla da razvije sposobnosti za neprekidnije prisustvo na otvorenim okeanima, bez stalnog oslanjanja na baze u blizini kineske teritorije.
Širenje flote deo je znatno ambicioznijeg plana Pekinga. Prema procenama Pentagona, Kina namerava da do 2035. godine raspolaže sa devet nosača aviona, što bi predstavljalo veliko povećanje njenih mogućnosti za projekciju pomorske i vazdušne moći.
Ipak, izgradnja ogromnog ratnog broda predstavlja samo jedan deo procesa njegovog uvođenja u operativnu upotrebu. Tip 004 još je godinama udaljen od pune borbene spremnosti, čak i ukoliko se radovi u brodogradilištu budu odvijali predviđenom dinamikom.
Nakon završetka izgradnje moraće da uslede opremanje broda, opsežna ispitivanja nuklearnog reaktora ukoliko takav pogon bude ugrađen, pomorske probe i sertifikacija za upotrebu vazduhoplovne grupe. Svaka od tih faza neophodna je da bi se proverile pouzdanost i bezbednost njegovih sistema.
Dodatni izazov biće obuka pilota, palubnog osoblja, tehničkih ekipa i posada ratnih brodova koji će pratiti nosač. Njihova međusobna koordinacija predstavlja važan uslov za uspešno izvođenje složenih operacija na velikim udaljenostima.
Datum uvođenja tipa 004 u operativnu upotrebu zasad nije poznat, a kineske vlasti nisu objavile zvanične podatke o njegovim konačnim karakteristikama.
Razvoj ovog nosača mogao bi da ubrza približavanje kineske ratne mornarice američkoj, kako u pogledu veličine flote tako i u dostignutom tehnološkom nivou. Međutim, stvarni dometi novog broda i njegov uticaj na odnos pomorskih snaga zavisiće od konačnog dizajna, rezultata ispitivanja i sposobnosti Kine da ga uspešno uvede u službu.
