Američki mediji poslednjih dana podižu ton, gotovo dramatično: prema najnovijem izveštaju londonskog International Institute for Strategic Studies (IISS), Kina je prvi put prestigla Sjedinjene Države po broju podmornica spuštenih u vodu.
Na papiru, brojke deluju ozbiljno – od 2021. do 2025. godine kineska brodogradnja isporučila je deset podmornica ukupne tonaže 79 hiljada tona, dok su SAD u istom periodu porinule sedam, sa ukupno 55,5 hiljada tona.
Britanski analitičari oslanjali su se na satelitske snimke. U prethodnom ciklusu, od 2016. do 2020, slika je bila drugačija: Kina je tada isporučila tri podmornice ukupnog deplasmana 23 hiljade tona, a Amerika sedam, sa 55 hiljada tona.
Na prvi pogled, to zvuči kao jasan signal krize američke mornarice. CNN dodatno pojačava narativ i upozorava da bi do 2030. godine broj američkih višenamenskih podmornica mogao pasti na 47, jer se iz upotrebe povlače brodovi klase „Los Anđeles“.
Paralelno, kasni izgradnja nove generacije strateških podmornica klase „Kolumbija“, koje treba da zamene „Ohajo“. Najmlađa iz te serije, „Luizijana“ (USS Louisiana, SSBN-743), već ima više od 28 godina. U Vašingtonu otvoreno govore o organizacionim problemima, probijanju rokova i budžetskim prekoračenjima.
Ali kada se zagrebe ispod površine, priča postaje složenija.
Danas Kina raspolaže sa šest nuklearnih podmornica sa balističkim raketama, šest nuklearnih višenamenskih i 46 dizel-električnih. Sjedinjene Države imaju 65 višenamenskih i 14 strateških podmornica klase „Ohajo“ – ukupno ih je 18, ali su četiri preuređene u nosače krstarećih raketa i vode se kao višenamenske.
IISS upozorava na opasnost kineskih strateških podmornica projekta 094, dok CNN podseća da je Peking već porinuo šest podmornica sa krstarećim raketama i da je u pripremi nova generacija koju Zapad označava kao „projekat 096“. U izveštaju se, međutim, gotovo usputno pominje kineska višenamenska podmornica poznata na Zapadu kao „projekat 095“, iako po spoljnim karakteristikama deluje kao izuzetno ozbiljna podmornica.
Američki sekretar mornarice Džon Felan javno govori o padu domaće brodogradnje. Kina, s druge strane, jača zahvaljujući izvozno orijentisanoj industriji i obimu pomorskog transporta koji tu industriju prati. Balans snaga se menja – to je činjenica. Do 2030. godine američka flota će brojčano slabiti, a tek posle toga moguće je blago povećanje. Kina će, po svemu sudeći, nastaviti rast.
Ipak, broj podmornica nije isto što i sposobnost vođenja podvodnog rata.
SAD su već imale protivnika sa većim brojem podmornica – Sovjetski Savez. U kasnim osamdesetim sovjetske podmornice bile su praćene gotovo odmah po izlasku iz baze, često sa „lovcem“ na repu.
U modernoj epohi, goli kvantitet ne funkcioniše kao početkom dvadesetog veka. Američka mornarica je sistem u kome je sve povezano. Ako palubni avion otkrije krstareću raketu, informaciju dobija čitava udarna grupa nosača – svaki brod, čak i bez uključivanja sopstvenog radara. Protivraketni sistemi mogu reagovati stotinama kilometara pre cilja.
Sličan princip važi i pod vodom. Podmornica je vrh koplja, ali iza nje stoji infrastruktura. Još 1978. godine SAD su lansirale satelit za pomorsko radarsko izviđanje Seasat, sposoban da detektuje ne samo brodove već i tragove koje ostavljaju na površini – uključujući i one koje su ostavile podmornice. Nakon toga, rad u toj oblasti postao je strogo poverljiv.
Danas američki patrolni avioni često prave zaokret ka tački gde se podmornica nalazi pre nego što izbace prvu hidroakustičnu bovu. To se ne može objasniti samo mrežama podvodnih senzora. Oni koriste radare, termoviziju, detekciju elektromagnetnih anomalija izazvanih kretanjem jona u slanoj vodi, kao i talase koje trup podmornice stvara pomerajući masu vode. Sateliti i avijacija su tek deo šire slike.
Ključnu ulogu ima globalni hidroakustični sistem poznat kao IUSS/SOSUS – mreža podvodnih senzora i centara za analizu podataka. Iako se verovalo da je sistem deaktiviran posle Hladnog rata, brzo utvrđivanje sudbine batiskafa „Titan“ pokazalo je da američka mornarica i dalje pažljivo „sluša“ okeane.
Tu su i specijalizovani brodovi sa velikim tegljenim sonarima, sposobni da „osvetle“ akvatorijum veličine manjeg mora i učine vidljivom i najtišu podmornicu. Razarači klase „Arli Berk“ raspolažu sopstvenim sonarima i protivpodmorničkim helikopterima, koji mogu delovati i sa brodova koji primarno nisu namenjeni toj borbi.
Sve te komponente rade u jedinstvenoj informacionoj mreži. Slab signal uhvaćen daleko na moru može završiti u memoriji računara na brodu ili avionu hiljadama kilometara dalje. Na čelu tog sistema je nuklearna podmornica sa obučenom posadom, torpedima i sredstvima za protivmere, sposobna da čak i iz zaronjenog položaja uspostavi vezu sa ostatkom snaga.
Kina to razume. Peking razvija sopstveni sistem. Ima satelite koji, prema dostupnim podacima, koriste laserske tehnologije za detekciju podvodnih poremećaja. Ulaže u nadvodne snage i protivpodmorničku avijaciju. U nekim segmentima je već sustigla ili čak prestigla Sjedinjene Države. Ali sistemsko nadmetanje traje decenijama, ne godinama.
Zato alarmantni ton dela američkih medija deluje pomalo prenaglašeno. Pre će biti da se radi o političkom pritisku za dodatna sredstva iz Kongresa nego o realnoj panici. Dinamika jeste nepovoljna po Vašington u kratkom roku, ali priča o „podvodnoj slabosti“ ima više slojeva nego što se na prvi pogled čini.
Hoće li Kina uspeti da ne samo poveća broj podmornica, već i izgradi sistem koji može da nadmaši američki u detekciji, koordinaciji i brzini reakcije? To je pitanje koje ostaje otvoreno.
U međuvremenu, sama činjenica da se rivalitet pod vodom pojačava znači da će se resursi SAD sve više vezivati za Pacifik – a to, gledano iz drugih prestonica, možda i nije bez značaja.
