Duboko ispod površine Tihog okeana, u prostoru do kojeg sunčeva svetlost nikada ne dopire, naučnici su naišli na iznenađujuće otkriće koje otvara nova pitanja o životu u najnepristupačnijim delovima planete.
Posebnu zabrinutost izaziva činjenica da se ovo gotovo neistraženo područje nalazi u središtu sve većeg interesovanja industrije.
Istraživači kineskog Univerziteta Čongćing otkrili su gotovo 12.000 virusa u sedimentima sa dna Tihog okeana, pri čemu ogromna većina nikada ranije nije bila evidentirana u naučnim katalozima. Otkriće ukazuje na izuzetnu biološku raznovrsnost ekosistema koji opstaje u potpunom mraku, pri nedostatku hranljivih materija i visokim koncentracijama teških metala.
Naučni tim analizirao je više od 60 uzoraka sedimenata prikupljenih u zoni Klarion-Kliperton, između Havaja i Meksika, sa dubina koje dostižu šest kilometara. Laboratorijskim ispitivanjima identifikovana su 11.742 virusa, od kojih čak 11.662 nisu pronađena u pregledanim naučnim katalozima.
Genetska analiza dodatno je pokazala koliko je ovaj dubokomorski svet nepoznat nauci. Svega oko četiri odsto otkrivenih proteinskih sekvenci poklapalo se sa podacima iz međunarodnih baza, što potvrđuje da je reč o izuzetno slabo proučenoj mikrobiološkoj zajednici.
O značaju rezultata pisao je i The Daily Galaxy, ističući nalaze autora istraživanja o jedinstvenim organizmima koji su tokom prilagođavanja ekstremnim uslovima razvili sposobnost opstanka bez sunčeve svetlosti, uz ograničene izvore hranljivih materija i prisustvo velikih količina teških metala.
Razmere ovog otkrića postaju jasnije kada se uzme u obzir koliko malo čovečanstvo zapravo poznaje okeane. U zavisnosti od kriterijuma, ljudi su istražili svega dva do deset odsto svetskih okeana, dok je približno 29 odsto morskog dna mapirano u visokoj rezoluciji. Naučnici su neposrednim vizuelnim posmatranjem obuhvatili manje od 0,001 odsto dubokomorskih područja.
Ni poznavanje živog sveta nije mnogo potpunije. Procenjuje se da je naučno opisano tek između deset i 20 odsto svih morskih vrsta, dok čak dve trećine životinjskih organizama koji nastanjuju vodeni stub možda još nije otkriveno.
Uprkos velikom broju nepoznatih virusa, predstavljeni rezultati ne ukazuju na opasnost po ljudsko zdravlje. Većina identifikovanih virusa pripada grupi Caudoviricetes, odnosno bakteriofazima, koji napadaju bakterije, a ne ljudske ćelije.
Njihova uloga u dubokomorskim sedimentima izuzetno je važna za održavanje prirodne ravnoteže. Regulišu brojnost mikrobnih populacija i učestvuju u procesima od kojih zavisi funkcionisanje čitavog ekosistema.
Kada bakteriofagi uništavaju mikrobne ćelije, hranljive materije iz njih ponovo dospevaju u okolinu. Na taj način virusi učestvuju u kruženju ugljenika, azota, fosfora i sumpora, elemenata neophodnih za odvijanje bioloških i hemijskih procesa u morskim sedimentima.
Pojedini virusi imaju još jednu značajnu sposobnost. Oni mogu prenositi pomoćne gene bakterijama, čime mikroorganizmima potencijalno omogućavaju lakše podnošenje toksičnih naslaga i prilagođavanje nepovoljnim uslovima životne sredine.
Otkrivena raznovrsnost zato nije značajna samo za virusologiju. Ona pruža nove informacije o strukturi dubokomorskih ekosistema i načinu na koji mikroorganizmi održavaju metaboličke procese u sedimentima okeanskog dna.
Ipak, identifikacija virusa ne znači da su naučnici uspeli da utvrde funkciju svakog pojedinačnog organizma. Za razumevanje njihovih međusobnih odnosa, bioloških aktivnosti i stvarnog značaja za okolinu neophodna su dodatna istraživanja.
Posebnu težinu čitavom otkriću daje činjenica da se zona Klarion-Kliperton nalazi među područjima koja privlače veliko interesovanje rudarske industrije. Na njenom dnu nalaze se brojne mineralne formacije bogate niklom, kobaltom i manganom, metalima koji imaju važnu ulogu u proizvodnji baterija za električna vozila.
Rastuća potražnja za ovim sirovinama čini dubokomorska nalazišta sve privlačnijim za industrijsko iskorišćavanje. Međunarodna uprava za morsko dno, poznata pod skraćenicom ISA, izdala je 17 licenci za istraživanje u ovom području, od kojih je pet povezano sa kineskim državnim subjektima.
Iako dozvole za istraživanje ne znače automatski početak komercijalnog vađenja minerala, mogućnost razvoja rudarskih aktivnosti izaziva ozbiljnu zabrinutost među ekolozima i biolozima. Njihova pažnja usmerena je na posledice koje bi industrijski zahvati mogli imati po organizme čije postojanje i međusobne veze nauka tek počinje da otkriva.
Upotreba teških rudarskih mašina mogla bi fizički da poremeti sedimente na okeanskom dnu i podigne velike oblake suspendovanog materijala. Takvi oblaci mogu širiti zagađujuće supstance kroz morsku sredinu i menjati prirodna staništa brojnih organizama.
Poseban problem predstavlja mogućnost oštećenja bakterijskih zajednica od kojih zavise novootkriveni virusi. Njihovo narušavanje ne bi se nužno odrazilo samo na pojedinačne mikroorganizme, već bi moglo uticati i na povezane ekosistemske procese, uključujući kruženje hranljivih materija.
Zbog toga istraživači nameravaju da prikupljene genetske podatke iskoriste kao osnovu za dugoročno praćenje promena na morskom dnu. Detaljna mapa virusne raznovrsnosti omogućiće poređenje budućih rezultata sa sadašnjim stanjem i procenu eventualnih posledica industrijskog razvoja ovog regiona.
Pred naučnicima se tako nalazi neobičan izazov: otkriven je čitav mikroskopski svet upravo na prostoru na kojem industrija vidi mogućnost eksploatacije vrednih mineralnih resursa. Koliko je ta zajednica otporna na promene i kako bi reagovala na direktnu ljudsku intervenciju, još nije poznato.
