U svetskim okeanima naučnici poslednjih godina beleže neobične pojave koje dovode u pitanje višedecenijska saznanja o ponašanju velikih morskih sisara.
Promene su toliko izražene da stručnjaci pokušavaju da utvrde šta ih izaziva i kakve bi posledice mogle imati po njihov opstanak.
Grbavi kitovi počeli su da menjaju vreme svojih migracija, okupljaju se u grupama nezabeležene veličine, prelaze u okeanske oblasti koje tradicionalno pripadaju drugim populacijama i usvajaju nove načine lova. Britanski naučni časopis Science Focus ukazuje da ove pojave nisu samo zanimljive biološke osobenosti, već mogu predstavljati znak dubokih promena u okeanskim ekosistemima.
Posebno upadljive promene primećene su kod istočne obale Australije, gde su migracije grbavih kitova decenijama pratile gotovo nepromenjen raspored. Njihovo kretanje ka severu, prema područjima razmnožavanja, dostizalo je vrhunac krajem juna i početkom jula. Povratak na jug, prema hranilištima na Antarktiku, odvijao se tokom septembra i oktobra.
Međutim, ovaj ustaljeni raspored počeo je da se pomera, a promene su postale naročito izražene posle 2021. godine.
Naučnici sa Univerziteta Kvinslend povezuju ovu pojavu sa smanjenjem površine antarktičkog morskog leda. Njihovo objašnjenje zasniva se na lancu ishrane koji povezuje led, alge, kril i kitove.
Kada ima manje morskog leda, smanjuje se i količina algi kojima se hrani kril, sitni morski račić koji predstavlja jedan od glavnih izvora hrane grbavih kitova. Zbog sve manje dostupne hrane, kitovi ranije kreću prema antarktičkim vodama kako bi obezbedili dovoljno energije.
Istovremeno, na suprotnoj strani južne hemisfere, uz zapadnu obalu Južnoafričke Republike, biolozi su zabeležili ponašanje koje ranije nije bilo karakteristično za ovu vrstu.
Grbavi kitovi najčešće plivaju pojedinačno ili u manjim grupama koje obično ne prelaze dvanaest jedinki. Ipak, u decembru 2025. godine fotografi su snimili gotovo 300 kitova okupljenih na jednom mestu. Naučnici smatraju da je to verovatno najveća ikada dokumentovana grupa grbavih kitova.
Istraživanje kojim je rukovodila doktorka Eliza Sejbot sa Univerziteta u Pretoriji pokazalo je da su između 2015. i 2022. godine zabeležena čak 239 okupljanja takozvanih supergrupa.
Istraživači smatraju da nije reč o ponašanju koje je ranije prolazilo nezapaženo zbog nedostatka podataka, već o novom obrascu okupljanja ovih životinja.
Objašnjenje se nalazi u Bengelskom sistemu izdizanja dubinskih voda, poznatom kao apveling, uz obalu Južnoafričke Republike. U toj oblasti hladne dubinske struje iznose prema površini velike količine hranljivih materija, stvarajući povoljne uslove za razmnožavanje krila i sitnih riba.
Za grbave kitove ova područja predstavljaju izuzetno bogata hranilišta na kojima mogu da prikupe energetske rezerve pre dugog putovanja prema Antarktiku.
Biolozi su ustanovili i neobičan sastav ovih ogromnih okupljanja. Supergrupe gotovo isključivo čine mladi kitovi koji još nisu dostigli polnu zrelost, a potiču iz različitih populacija.
Njihovo okupljanje podseća na privremeni susret životinja koje se međusobno ne poznaju. Nekoliko sati zajedno se hrane, a zatim se razilaze. Nema utvrđene hijerarhije niti trajne društvene organizacije, već ih povezuje isključivo zajednički pristup hrani.
Još neobičnije otkriće potvrđeno je u maju 2026. godine, kada su naučnici ustanovili da su dva grbava kita prelazila ogromne udaljenosti između Australije i Brazila, područja koja pripadaju različitim populacijama ove vrste.
Jedan kit prešao je više od 14.200 kilometara između tih oblasti, dok je drugi prevalio 15.100 kilometara, čime je postavljen rekord za grbave kitove.
Ovi podaci posebno su značajni zato što grbavi kitovi spadaju među najvernije migratorne životinje kada je reč o tradicionalnim rutama. Mladunci uče puteve od svojih majki, a zatim se decenijama vraćaju na ista mesta radi razmnožavanja i ishrane.
Populacija koja živi uz istočnu obalu Australije povezana je sa područjem Velikog koralnog grebena i antarktičkim vodama. Brazilski grbavi kitovi koriste područje grebena Abroljos i vode oko Južne Džordžije.
Ova dva migratorna sistema razdvojena su hiljadama kilometara okeana, a dugo se smatralo da su njihove populacije gotovo potpuno izolovane.
Nova zapažanja pokazuju da ta razdvojenost nije apsolutna.
Jedno od mogućih objašnjenja jeste hipoteza okeanske razmene. Prema njoj, kitovi iz različitih populacija mogu se sresti na zajedničkim hranilištima u antarktičkim vodama, a zatim nastaviti put sa životinjama iz druge grupe umesto da slede migratorni pravac koji su naučili od majki.
Na taj način pojedine jedinke mogu završiti u potpuno drugačijim područjima razmnožavanja.
Takva putovanja i dalje su izuzetno retka, ali mogu imati važnu biološku ulogu. Prelazak kitova između udaljenih populacija doprinosi očuvanju genetske raznovrsnosti, a istovremeno omogućava prenošenje određenih oblika ponašanja, uključujući karakteristične pesme grbavih kitova.
Naučnici pretpostavljaju da bi klimatske promene u Južnom okeanu, naročito pomeranje granica morskog leda i promena rasporeda krila, mogle učiniti ovakve prelaze učestalijim.
Pored promena migracija i okupljanja, otkriveno je da grbavi kitovi mogu da usvajaju složene tehnike lova od drugih jedinki, čime se otvara pitanje prenošenja znanja između udaljenih populacija.
Kod kanadske obale primećeno je da su pojedini grbavi kitovi savladali tehniku poznatu kao „mreža od mehurića“. Reč je o zajedničkom lovu tokom kojeg kitovi izduvavaju oblake vazdušnih mehurića i tako sabijaju ribe u gustu grupu, nakon čega zajedno gutaju plen.
Ovaj način lova odavno je poznat među grbavim kitovima na Aljasci. Međutim, njegovo pojavljivanje u kanadskim vodama ukazuje na mogućnost da su veštinu doneli kitovi koji su migrirali iz drugih područja.
Istraživanje je pokazalo da širenje takvog znanja ne zavisi samo od brojnosti populacije. Presudnu ulogu može imati i njena društvena struktura, jer se nove veštine prenose preko jedinki koje zauzimaju posebno važno mesto u međusobnim odnosima.
To znači da migracije ne omogućavaju samo razmenu genetskog materijala između populacija, već i prenošenje naučenih obrazaca ponašanja, od tehnika lova do karakterističnih pesama.
Sva ova otkrića ukazuju na sposobnost grbavih kitova da menjaju svoje ponašanje i prilagođavaju se klimatskim promenama koje utiču na dostupnost hrane i uslove života u okeanima.
Međutim, naučnici upozoravaju i na drugu stranu tog procesa. Promene koje podstiču prilagođavanje istovremeno stvaraju nove opasnosti, a njihova brzina može premašiti sposobnost čak i ovih izuzetno inteligentnih životinja da na vreme odgovore novim uslovima.
